7

Het Stapel-interview: Wat de NYT wel vertelt en de Volkskrant niet

Vergelijk zelf: De wetenschapsfraudeur komt in de New York Times met een ander verhaal over zijn fraude dan in zijn boek

Diederik Stapel lijkt te werken aan een come-back volgens het beproefde christelijke recept ‘erken je fouten en vraag vergeving’. Eerder deed hij dat al in zijn boek Ontsporing, overigens zonder veel succes, het relaas kwam niet verder dan een eerste druk. Dit weekend stortte hij zijn hart uit in de New York Times. De Volkskrant nam het over maar liet weg hoe Stapel in de NYT toch een iets ander verhaal vertelt over zijn fraude dan in zijn boek.


De Volkskrant neemt het artikel uit The New York Times vandaag over maar heeft het, zonder dat te vermelden, met bijna de helft ingekort: van 6600 woorden naar 3400 woorden. Saillant detail: de Volkskrant biedt het verhaal alleen tegen betaling te lezen aan, bij de New York Times is het gratis op te vragen. Wat is het verschil? In De Volkskrant komt Stapel er iets milder vanaf. Maar belangrijker: de krant mist dat Stapel in zijn boek een ander verhaal houdt dan hij nu tegenover de NYT heeft verteld en daardoor van een snoepende fantast een doortrapte fraudeur wordt.

De Volkskrant laat het voorbeeld weg van hoe Stapel fraudeerde met zijn onderzoek naar ‘kapitalisme’. In zijn boek Ontsporing schreef Stapel daar zelf over:

Ik reed wekenlang rond met in de achterbak van mijn auto een grote tas met zakjes M&M’s en bekers met daarop de tekst ‘kapitalisme’ of iets als ‘akeitaemspl’. De hypothese was dat kapitalisme altijd wordt geassocieerd met ‘meer is beter’ en minder met ‘stopregels’. Daarom leidt kapitalisme tot overconsumptie en obesitas. Wanneer consumenten eindeloos worden geconfronteerd met het kapitalistische dictum ‘Gij zult consumeren’, leren ze af om in de gaten te houden wanneer ze ergens voldoende van hebben en dus zouden moeten stoppen. Dit idee wilde ik toetsen door mensen een gewone vragenlijst te laten invullen, terwijl naast hen de kapitalisme-beker of de akeitaemspl-beker tot de rand toe gevuld met M&M’s staat waar ze vrij uit mogen snoepen. Mensen die de kapitalisme-beker zien zullen zich minder goed kunnen inhouden en meer snoepen dan mensen die naast de akeitaemspl-beker zitten. 

Uiteindelijk heb ik de M&M’s stiekem zelf opgegeten – door steeds een zakje van de tas in de achterbak naar het handschoenenvakje te verplaatsen – en zo dagenlang mijn eigen kapitalistische ‘meer is beter’-, ‘het is nooit genoeg’-neigingen botgevierd.”

Die uitleg werd door de Volkskrant in novemberbij het verschijnen van het boek, overgenomen. Nu een paar maanden later blijkt in het NYT verhaal de fraude met het M&M-onderzoek toch anders te zijn gegaan.  Science-journalist Yudhijit Bhattacharjee reconstrueert het verhaal minder luchtig en clownesk dan Stapel in zijn boek beschrijft (vertaling door Joop):

Stapel ontwierp een onderzoek om te testen of indviduen geneigd zijn meer te consumeren als ze geïnjecteerd zijn met de idee van kapitalisme. Hij en zijn onderzoekspartner ontwikkelden een vragenlijst die proefpersonen moesten invullen onder twee licht verschillende omstandigheden. In de ene situatie stond een mok met het woord ‘kapitalisme’ er op gedrukt voor de proefpersoon op tafel. In de andere situatie was het woord op de mok anders, een verhaspeling van de letters ‘kapitalisme’. Al bevatte de vragenlijst vragen die betrekking hadden op kapitalisme en consumptie, zoals of grote auto’s de voorkeur genieten boven kleine, was de sleutel van het onderzoek de hoeveelheid M&M’s die gegeten werd door de proefpersoon tijdens het beantwoorden van de vragen. (De experimentele benadering was niet nieuw, vergelijkbare M&M onderzoek is door anderen verricht.) Stapel en zijn collega veronderstelden dat proefpersonen die met de mok ‘kapitalisme’ geconfronteerd werden meer M&M’s zouden eten. 

Stapel liet een student de mokken en M&M’s regelen en laadde die later in zijn auto samen met een doos vragenlijsten. Hij reed weg en zei dat hij het onderzoek ging uitvoeren op een middelbare school in Rotterdam waar een vriend van hem als docent werkte.

Stapel gooide de meeste vragenlijsten in een afvalbak buiten het universiteitsterrein. Thuis gekomen woog hij, met zijn eigen weegschaal, een mok vol M&M’s en deed hij het onderzoek in zijn eentje na. Terwijl hij de vragenlijsten invulde at hij de M&M’s in wat hij veronderstelde een redelijk tempo was en woog toen de mok opnieuw om een schatting te maken hoeveel een proefpersoon zou eten. De rest van zijn onderzoeksgegevens verzon hij rond dat getal. Hij vertelde me dat hij een deel van de voorraad M&M’s weggaf en een groot deel zelf opat. “Ik was de enige proefpersoon in deze onderzoeken.”

Zie je meer opvallende verschillen tussen Volkskrant, NYT en het boek? (Dat boek Ontsporing werd ooit als protest ingescand en illegale kopieën daarvan zwerven over internet). Laat het weten in een reactie of mail ons: redactie@joop.nl

De Volkskrant: Het brein van een bedrieger (samenvatting met link naar betaalde toegang)

New York Times: The mind of a con man

Video: Stapel in november 2012

Geef een reactie

Laatste reacties (7)