4.014
49

Filmmaker, journalist

Bart Juttmann (1981) is filmmaker, journalist en tekstschrijver. Hij recenseert films voor tijdschriften en websites. Daarnaast schreef hij onder meer het scenario voor de webserie 'Ideale liefde' (2013). Andere producties zijn 'Het laatste woord' (2011); 'Thuisfront' (2008); 'De Ein fan 'e Wrald’' (2007); 'The seven of Daran; the battle of Pareo Rock' (2005-2007)

12 Years a Slave: meesterwerk of linkse zelfhaat?

Maar nog meer dan de fysieke ervaring, ontleedt 12 Years a Slave de psychologische mechanismen die schuilgaan achter slavernij

Dat 12 Years a Slave kon rekenen op aanvallen uit reactionaire hoek, was te verwachten. In rechtse media is de film afgeschreven (vaak door mensen die hem niet hebben gezien) als voer voor linkse ‘gutmenschen’, die willen dat de westerse beschaving zich schuldig voelt om iets van lang geleden. Als je dat wíl zien in 12 Years a Slave, zul je dat ook zien. Maar wie verder kijkt, ziet iets dat zeer gelaagd en zeer indrukwekkend is.


12 Years a Slave is een zeer getrouwe verfilming van de autobiografie van Solomon Northup. Hij was een vrijgeboren man in de VS, die midden negentiende eeuw werd ontvoerd en als slaaf verkocht in het zuiden; iets wat vaak gebeurde in die dagen. Northup werkte op verschillende plantages, waar zijn identiteit hem werd ontnomen, hij moest verbergen dat hij geletterd was en hij talloze martelingen moest doorstaan. De voornamelijk passieve rol van Northup wordt briljant gespeeld door Chiwetel Ejiofor. Hij maakt Northups ervaringen invoelbaar met lichaamstaal en minimale gezichtsuitdrukking.

12 Years a Slave maakt een aantal keuzes die wat onwennig aanvoelen. Ten eerste trekt de film zich weinig aan van klassieke dramaturgische opbouw. Northups slavernij eindigt even plotseling als hij begint. Ten tweede neemt het scenario de nogal gestileerd-archaïsche dialogen over uit het boek en wordt de achterliggende gedachte vaak heel letterlijk uitgesproken. Dit druist in tegen de verwachtingen van de moderne kijker, die gewend is aan metaforen en understatement.

Maar understatement is precies wat regisseur Steve McQueen niet wil. Hij wil dat de film aankomt als een mokerslag. 12 Years a Slave kijkt de geschiedenis recht in de ogen en zegt tegen de kijker: “Zo is het gebeurd. Kijk er niet van weg.” Dus zien we pijnlijk lang opgerekte shots van littekens, van Northup die aan een strop hangt terwijl het leven om hem heen doorgaat en close-ups van zijn gezicht als hij gedwongen een medeslaaf ranselt.

Maar nog meer dan de fysieke ervaring, ontleedt 12 Years a Slave de psychologische mechanismen die schuilgaan achter slavernij. We zien loyaliteit tussen slaaf en meester, weloverwogen collaboratie van slaven en hoe wreedheid en humanisme kunnen samengaan in één persoon. Het sleutelpersonage is de door Michael Fassbender gespeelde plantagehouder. Hij is een sadistisch varken dat wordt gedreven door onmacht en frustratie om zijn ongelukkige huwelijk en wellustige gevoelens voor een van zijn slavinnen. Ook hij wordt gesloopt door de onmenselijkheid van slavernij.

Toen Steve McQueen afgelopen weekend de BAFTA voor Beste Film ontving, benadrukte hij dat er op dit moment 21 miljoen mensen in de wereld slaaf zijn. Wat wij zien en voelen in 12 Years a Slave gebeurt nog iedere dag.

Bart Juttmann, bekend van de webserie Ideale Liefde, bespreekt op Joop wekelijks een film. Volg Bart ook op Twitter

Geef een reactie

Laatste reacties (49)