1.702
17

Correspondent Latijns-Amerika

Marjon van Royen (1957) begint haar journalistieke carrière in Italië.
"Ik ging naar Rome, werkte in een Pizzeria en begon daar mijn eerste stukjes te schrijven."
Eerst werkt ze voor de Groene Amsterdammer, later kwam er de radio bij.
Na de zoveelste maffiamoord en regeringswisselingen is ze toe aan wat anders. In 1993 verscheen Italië op maandag over haar ervaringen als correspondent.
Ze werd verslaggeefster voor het NRC Handelsblad en reist op en neer tussen Nederland en Bosnië om de oorlog in de jaren negentig te verslaan.
Daarna werd ze correspondent voor NRC in Latijns-Amerika.
"Het was de mooiste kans die ik van mijn leven heb gekregen. Moet je voorstellen: een heel continent vol Latino's."
De eerste twee jaar woont ze in Mexico-stad, sinds 1999 in Rio de Janeiro.
"Ik hou van dit continent. Van de gesloten Mexicanen tot de uitbundige Brazilianen. Ik hou van de gekte, het gesjoemel. De manier waarop pijn en levensvreugde hier uiteindelijk toch altijd samen op lijken te gaan. Eigenlijk wil ik hier nooit meer weg."
"Latijns-Amerika is het mooiste continent ter wereld, met de vrolijkste en moedigste mensen die je kunt bedenken. Maar ook nog vol ongelijkheid. Elke dag kijk ik met bewondering naar de mensen, en prijs ik de hemel dat ik het geluk heb hier te wonen!"
Nederland vindt ze een mooi land. 'Een prachtige, supergeorganiseerde bibliotheek.' Sinds januari 2003 werkt ze voor de NOS, de Vlaamse VRT en recent ook voor Paradise FM Curaçao.
Voor Marjon zijn radio en schrijven even grote passies. "Het zijn elkaars tegenpolen, en ze vullen elkaar aan. Schrijven is bezinken, terwijl radio de explosie is waarin je met één grote knal het verhaal laat horen. Latijns-Amerika is een geluidsparadijs. Er is altijd iets te horen. Ik woon in de droom van elke radiomaker."
In 2004 verscheen De nacht van de schreeuw over de bijzondere vriendschap met de kokkin Sandra Romero in het mysterieuze en zwijgzame Mexico.
In 2005 won Marjon de Radio 1 Publieksprijs met haar reportage "Sloppenwijk Brazilië", een filmisch en haast documentair verslag van de drugsoorlog in de sloppenwijken van Rio de Janeiro.
Sinds 2005 is er voor de NOS ook televisie bijgekomen. "Ik vond het eerst gedoe, met al die kabels en snoeren. Maar nu weet ik dat veel beelden onmogelijk zijn na te vertellen."
In 2009 won Marjon de 'Prix de Roef' - een interne prijs van de NOS - voor de beste buitenland radio reportage van 2008, en in 2012 voor het beste bureau-onderwerp radio 2011.
Op 1 januari 2013, na dertien jaar correspondentschap, vertrok zij bij de NOS vanwege het roulatiesysteem dat het NOS Nieuws invoerde. Voortaan mogen correspondenten nog maar drie of vijf jaar op een plek zitten. Daarna moeten de correspondenten naar een andere standplaats of terug naar Hilversum om een "frisse blik" te behouden.
In een interview in de Volkskrant zegt van Royen: "In Berlijn moet je anders opereren dan in Rio; het is een volstrekt andere cultuur. Het is veelzeggend dat de leiding van de NOS denkt dat het correspondentschap een trucje is dat je overal kunt toepassen."
"Het is een visie op buitenlandjournalistiek die eigen is aan deze tijd. De eerste vraag is altijd: wat is de Nederlandse invalshoek? We zijn zo met onszelf bezig. In de tijd dat ik correspondent ben, heb ik het zien veranderen. Toen ik dertig jaar geleden begon als schrijvend journalist in Italië, werd elk stuk uit mijn handen getrokken. Nederland was een klein land dat veel van de wereld moest weten, dachten we. Nu vinden wij onszelf groot en willen we de wereld met de Nederlandse maat nemen."
(Foto: Anja van Wijgerden)

Bord voor hun kop

De Braziliaanse opstand is nog niet afgelopen

“We hebben te lang kikkers geslikt”, verklaart een van mijn buurjongens. “We laten ze niet meer in onze maag splitsen.” Met rode konen zit hij achter zijn computer. Kijkend naar een nieuwe protest-rap over het openbaar vervoer van Rio de Janeiro die een van zijn vrienden heeft gepost.


Internet en de straat
Ok, de eerste golf demonstraties heeft de prijsverhoging van de buskaartjes met 7 eurocent kunnen terugdraaien. “Maar dat was alleen áánleiding”, zegt hij, driftig op de reload-knop tikkend. Net als miljoenen andere Brazilianen kreeg ook hij de afgelopen tijd toegang tot internet.De elektronische snelweg heeft hier nog de begaanbaarheid van een zandpad. Toch hoort mijn buurjongen tot die vele miljoenen die een bestemming hebben gevonden in een combinatie van ageren en demonstreren; internet en de straat in een glijdend geheel van verontwaardiging en protest.

Ramp openbaar vervoer
En het gaat om vele kikkers. Om de grote builenkikker van het openbaar vervoer dat de Brazilianen elke dag te verwerken hebben. Een soort martelsysteem dat bestaat uit bussen en treinen waar mensen eerst letterlijk ingestampt worden. Om dan urenlang staand te worden rond geklotst in rijdende ovens, door gevaarlijke klungels die zich stuk voor stuk Formule 1-piloten wanen. Alleen al in Rio vindt minstens twee keer per week een dodelijk busongeluk plaats.

Sterven in de rij voor de dokter
En zo kom je dan automatisch op één van de giftigste kikkers in dit land: de openbare gezondheidszorg. Mijn buurjongens deelden op Facebook dit schokkende filmpje voor de meer dan 190 duizendste keer: Mensen die sterven in de rij voor de dokter. Baby’s in dozen, gewonden op de vieze vloer. En dan circuleert ook dit fimpje van een arts die flipt, omdat ze die nacht op de eerste hulp in haar eentje meer dan 300 patiënten zou moeten behandelen.

Net zoals de demonstranten op straat ieder zijn eigen protest-bordje schrijft, zo creëert ook op internet ieder zijn eigen handschrift van verzet.

Grootste woede corruptie
En toch. Niets blijkt zoveel woede te wekken als de kikker van de corruptie. “Kijk zoon, daar gaan de opleiding, je gezondheidszorg, je huisvesting en de toekomst”, wijst een vader in vodden op een dikke politicus die er vandoor gaat met zijn belastinggeld. Het is een van de meest gedownloade karikaturen deze dagen.

Nieuwe middenklasse
Vijf miljoen Brazilianen zijn de afgelopen jaren uit de armoede gekropen, en toegetreden tot de nieuwe middenklasse. Stel je daar geen zonnig rijtjeshuis bij voor. Geen geld voor uitgaan, vakantie of auto. Het is minimaal 45 uur ploeteren per week. Uren in het openbaar vervoer naar je werk, en de wasmachine op afbetaling. Maar wel belasting betalen. De hoogste belastingen van het continent. Juist voor de middenklasse.

Vandaar de woede. Voor het eerst in vijfhonderd jaar politieke corruptie is er een opstand tegen de graaicultuur.

Vliegende politici
En wat doet de voorzitter van de Kamer? Op het hoogtepunt van de protesten vliegt hij – op kosten van die belastingbetaler – in een jet van de luchtmacht naar een voetbalwedstrijd in Rio. Samen met zijn nieuwste vriendin, plus een zevental familieleden. De voorzitter van de Senaat heeft intussen een ander verzetje. Hij eist een leger-jet op om zich met zijn gezin naar de bruiloft van de dochter van een partijgenoot te laten vliegen.

Intussen blijkt de gouverneur van Rio de Janeiro zichzelf van zeven ‘eigen’ helikopters te hebben voorzien. Terwijl zijn onderdanen opgestapeld in het openbaar vervoer staan, legt gouverneur Cabral de zeven kilometer naar en van zijn werk dagelijks af in een met belastinggeld aangeschafte Augusta helikopter van 15 miljoen Real (6 miljoen Euro). Een soort luchtlimousine, die zijn vrouw gebruikt om te shoppen, en in het weekend met de kinderen, de kindermeisjes en de schoothond af te reizen naar hun villa aan zee.

Weet-je-wel-wie-ik-ben
Zoals altijd is het verweer het interessantst. “Ik gebruik dat vliegtuig in mijn recht, zoals altijd, omdat ik machthebber ben”, blaast de Senaatvoorzitter. “Het is mijn recht me voort te bewegen in een representatief voertuig.” En dan de gouverneur van Rio: “Een zo belangrijke functie vereist dat de betreffende bekleder ervan zich voortbeweegt in passend vervoer”. Steeds komt het weer neer op hetzelfde: de arrogantie van de macht.

Wat doet het ertoe dat bijvoorbeeld die senaatsvoorzitter Renan Calheiros vijf verschillende gerechtelijke onderzoeken tegen zich heeft lopen, van corruptie tot belastingontduiking? Dat hij op staatskosten zijn buitenechtelijke kind onderhoudt. Dat een petitie getekend door 1,3 miljoen Brazilianen al jaren vraagt om zijn aftreden. Maar dat de hele politiek hem de hand boven het hoofd houdt.

Dit is de cultuur van de straffeloosheid. Een land van machthebbers en onderdanen. Het is die ene uitroep die al eeuwenlang een heel volk in bedwang houdt: ‘Weet je wel wie ik ben!’

Culturele revolutie
Al bereikt de hele beweging geen enkele hervorming. Het is in elk geval een culturele revolutie. Een opstand tegen de erin gehamerde hiërarchie. Tegen de angst voor de macht, en de potentaten van de politiek die de staat nooit anders gezien hebben dan als privé-bezit dat hen toekomt. Een Braziliaanse Mei-’68 opstand. Maar dan met internet.

Lees ook: De opstand van de vele bordjes, 20 juni 2013

Geef een reactie

Laatste reacties (17)