1.891
62

Journalist

Erwin Lamme heeft HBO-communicatiesystemen gestudeerd. Daarna heeft hij diverse banen gehad, onder andere als redacteur bij Veronica Magazine. Tegenwoordig werkt hij voor de Gooi- en Eemlander.

De Europese Unie zal zich opnieuw moeten uitvinden

Alleen met een nieuw verhaal is het vertrouwen van het electoraat te (her)winnen

In het radioprogramma Bureau Buitenland betoogde EU-deskundige Mathieu Segers donderdag dat de Europese Unie een nieuw verhaal nodig heeft omdat het vertrouwen van veel kiezers in de EU erg laag is. Weliswaar stemde 70% van het opgekomen Europese electoraat op de pro-Europese middenpartijen tijdens de laatste Europese parlementsverkiezingen, maar dat kwam vooral omdat veel Europeanen niet zijn gaan stemmen. Segers heeft dus waarschijnlijk gelijk dat er een vertrouwenscrisis is tussen de meerderheid van het electoraat en de EU. De grote vraag is daarom hoe dat vertrouwen hersteld kan worden.

Vertrouwenscrisis
In de regel is er in een democratie altijd een vertrouwenscrisis tussen electoraat en regering, ook op nationaal niveau. Dit komt omdat verstandige politici altijd het algemeen belang dienen, terwijl het electoraat doorgaans bezig is met het eigen belang. Politici moeten de staatsschuld in bedwang houden, moeten banken overeind houden, moeten de euro overeind houden en moeten zorgen dat de verzorgingsstaat betaalbaar blijft. Kiezers hebben hele andere belangen: zij zijn doorgaans bezig met hun eigen portemonnee, met het behoud van hun baan of uitkering, met het runnen van een huishouden. Deze belangen van staat en burger staan dus vaak haaks op elkaar, zeker als het crisis is. Kortom, er zal in een open democratie altijd een gezond spanningsveld zijn tussen regering en veel burgers.

Neoliberaal
Maar op Europees niveau lijkt er meer aan de hand dan een gezond spanningsveld. Wie de reacties leest op fora, krijgt de indruk dat veel burgers de huidige Europese Unie fundamenteel afwijzen. De huidige EU is neoliberaal. De huidige EU is er niet voor burgers maar voor multinationals. De begrotingsdiscipline stort burgers in de ellende. De EU is te veel een transferunie waarbij het geld gaat van Noord-, naar Zuid-Europa. De Euro is een drama. De uitbreiding van de EU naar het oosten heeft Rusland boos gemaakt. Of al deze kritieken waar zijn laat ik in het midden, maar duidelijk is wel dat er in de ogen van veel burgers veel moet veranderen om het vertrouwen in Europa te verbeteren.

Misschien is het goed om eerst eens te reflecteren of we überhaupt zoiets nodig hebben als een Europese Unie. Mijns inziens luidt het antwoord hierop een volmondig ja. Er zijn in mijn ogen veel meer argumenten voor Europese samenwerking dan tegen.

Samenwerking
Het belangrijkste argument voor Europese samenwerking is dat Europa tegenwoordig stabieler is dan ooit tevoren. Nooit eerder werkten de Europese landen zo goed samen. Belangrijk is ook dat alle lidstaten vrijwillig de democratische principes en Europese waarden zoals vrijheid, mensenrechten en vrijhandel hebben omarmd. Dit heeft ertoe geleid dat Europa in zijn geheel tegenwoordig een zeer vooruitstrevend continent is geworden. Een goed argument voor Europese samenwerking is ook dat de handel in Europa tegenwoordig veel makkelijker gaat via een gedeelde munt, gedeelde markt en open grenzen.

De keerzijde van het Europese project is inmiddels ook duidelijk. Het is veel lastiger geworden om een eigen immigratiepolitiek te voeren. Nadelig is ook dat goedkope werknemers uit het buitenland  de baantjes innemen van Nederlanders. En in het algemeen is veel besluitvorming verschoven van het nationale naar het Europese toneel. Het is tegenwoordig de EU die bepaalt wat de kaders zijn van de politieke besluitvorming.

Het is derhalve niet verwonderlijk dat veel kiezers en politici aan de rem trekken. Zij klagen dat de nationale politiek, cultuur en identiteit te veel lijdt onder het Europese ideaal. Weliswaar stelt de EU zich ten doel om juist de Europese culturen en talen te behouden, maar veel Europeanen hebben desalniettemin het gevoel dat ze hun zeggenschap over nationale zaken aan het verliezen zijn.

De pijn van de EU
Deze gevoelens lijken me niet onterecht. De Europese Unie is een dominante factor geworden in de nationale politiek. Maar belangrijker is misschien wel dat veel Europeanen domweg de pijn in hun portemonnee voelen vanwege de strenge bezuinigingen die Europa heeft opgelegd. Vooral in landen als Griekenland, Spanje en Portugal is de armoede en werkloosheid hoog na jaren van crisis en bezuinigingen.

In meerdere opzichten wordt het dus tijd voor een beter Europa. In economisch opzicht wordt het tijd dat de EU gaat leveren. In plaats van te zeuren over stofzuigers moet de EU zorgen dat de armoede drastisch wordt teruggebracht in Europa, hetzij via een baan hetzij via een uitkering. Minstens zo belangrijk is dat er nu eindelijk een structurele discussie op gang komt: wat moet de EU doen en wat moet de nationale democratie doen?

Kerntaken
Mijns inziens dient de EU zich te beperken tot een paar grensoverschrijdende kerntaken: een stabiele euro, stabiele banken, economische groei, een gedeelde staatsschuld, bescherming van milieu en klimaat, buitenlands beleid en de buitengrenzen bewaken. De overige zaken moeten allemaal nationaal bepaald worden. Zodoende komt het gros van de besluitvorming weer op nationaal niveau te liggen.

Op economisch gebied is de gewenste nieuwe koers een stuk complexer. Weliswaar zijn er steeds meer economen die pleiten voor minder bezuinigen en meer investeren, maar anderzijds kan Europa niet om het gegeven heen dat ze tot over haar oren in de schulden zit. Tegenover de Europese economie van 13 biljoen staat ook een gezamenlijke schuld van 13 biljoen. Het is dus de vraag of er überhaupt veel ruimte is om de economie aan te zwengelen met investeringen.

Maar linksom of rechtsom wordt het tijd voor een nieuw verhaal. De Europese Unie zal zich opnieuw moeten uitvinden om de vertrouwenscrisis met een groot deel van het electoraat te dichten. Dat betekent dat er een nieuw verdrag moet komen waarin niet alleen de taken van de EU verder worden begrensd maar bijvoorbeeld ook het democratisch gehalte van de EU wordt verbeterd via een democratisch gekozen president. Dit lijkt de enige weg naar een gezonde relatie tussen de EU en het electoraat.

Geef een reactie

Laatste reacties (62)