935
39

Journalist

Erwin Lamme heeft HBO-communicatiesystemen gestudeerd. Daarna heeft hij diverse banen gehad, onder andere als redacteur bij Veronica Magazine. Tegenwoordig werkt hij voor de Gooi- en Eemlander.

Democratie moet grip krijgen op kapitalisme

Bankenunie is een begin, maar niet voldoende

Toen in 2008 de bankencrisis uitbrak was iedereen van links tot rechts het erover eens: het kapitalisme heeft veel welvaart gebracht maar is nu ontspoord. Het werd in 2008 dus tijd voor verbetering om toekomstige crises te beperken. Maar wat is hiervan terechtgekomen? En wat is nog nodig zodat de democratie weer grip krijgt op het kapitalisme?

Nog maar 30 jaar geleden zag de wereld er totaal anders uit. De overheid deed de post. Burgers beschikten nog nauwelijks over computers. Het internet bestond wel maar was nog niet toegankelijk. En als je geld van je rekening wilde halen dan moest je met een cheque naar de bank. Het was ondanks de oliecrisis een redelijk overzichtelijke tijd waarin de overheid en dus ook de kiezer bepaalden wat er gebeurde in het land.

De jaren ’80 waren ook het begin van een economie gebaseerd op de ideeën van econoom Milton Friedman: weinig overheidsbemoeienis, een kleine overheid en lage belastingen. Zodoende zou de economie optimaal functioneren. Vooral in Amerika en Engeland sloegen deze ideeën aan. Het resulteerde in een beleid van bezuinigen, minder regels voor bedrijven en minder belastingen. Men zou dit later het neoliberalisme noemen.

In Nederland is dit neoliberalisme vooral omarmd door de VVD. Maar ondanks het vaak regeren van de VVD in de afgelopen 30 jaar heeft Nederland geen neoliberale economie. Weliswaar zijn de belastingen verlaagd en zijn staatsbedrijven geprivatiseerd, maar Nederland heeft in de moderne geschiedenis nooit een kleine overheid gehad. Integendeel: Nederland heeft altijd een omvangrijke verzorgingsstaat gehad. Ook kent Nederland veel regels en toezicht op banken en bedrijven.

De bankencrisis van 2008 ontstond dan ook vooral in Amerika. Als gevolg van te milde regels konden banken enorme risico’s nemen en vage producten verkopen. Als gevolg van versoepeling van de hypotheekregels konden vrijwel alle Amerikanen een hypotheek afsluiten. Deze deregulering bleek dramatisch. Toen bleek dat veel Amerikanen hun huis niet langer konden betalen, zakte in 2007 de Amerikaanse huizenmarkt in met als gevolg de bankencrisis van 2008 die vooral Amerika en Europa hard zou raken. Banken moesten gered worden en de economie kromp met enkele procenten. In Europa zou de bankencrisis ook leiden tot een eurocrisis aangezien sommige eurolanden op omvallen stonden. 

Vijf jaar na de bankencrisis lijkt het ergste van de crisis achter de rug. Amerika heeft zijn banken gered en gesaneerd en rest nog het wegwerken van het enorme begrotingstekort. Europa moet volgens econoom Bas Jacobs zijn bankensector nog altijd op orde brengen en verder moeten ook de eurolanden hun begroting op orde krijgen. Europese banken moeten voortaan meer kapitaal aanhouden en er komt Europees bankentoezicht.

Het is nu de vraag of alle voorgenomen maatregelen voldoende zijn om het westerse kapitalisme bestendiger te maken tegen systeemcrises. Wat dat betreft zitten Amerika en Europa in hetzelfde schuitje omdat ze hetzelfde open systeem hebben en zeer verstrengeld zijn. Het lastige van dit open kapitalistische systeem is dat vooral de financiële sector ondoorgrondelijk is geworden zoals economie-hoogleraar Arnoud Boot al concludeerde. Dus eigenlijk kunnen we niet weten of het kapitalistische systeem bestendiger is geworden tegen systeemcrises. Waarschijnlijk moet men in het Westen gewoon rekening houden met af en toe een crisis.

Toch is dit iets teveel een ongemakkelijke waarheid. Het lijkt toch wenselijk en moet toch mogelijk zijn om crises zoals de bankencrisis van 2008 op tijd in de kiem te smoren. Men heeft in Amerika hopelijk geleerd van de verkeerde deregulering van de jaren ’80 en ’90. En de stap voor stap aanpak van de Europese Unie op weg naar een bankenunie lijkt een juiste aanpak om banken aan banden te leggen.

Het is echter de vraag of het genoeg is. Banken, multinationals en investeringsbedrijven opereren internationaal terwijl de politiek nog grotendeels nationaal is georganiseerd. Zodoende kan bijvoorbeeld wereldwijd veel belasting ontdoken en regelgeving vermeden worden. Wellicht wordt het daarom tijd voor een mondiaal democratisch instituut dat regels en toezicht organiseert voor de mondiale economie. In Ieder geval moeten Amerika en Europa beter samenwerken en goede regels en toezicht organiseren. Zo kunnen overheden en burgers wellicht weer meer grip krijgen op het kapitalisme.        &nb

Geef een reactie

Laatste reacties (39)