13.256
104

eindredacteur Joop

Francisco van Jole is journalist en eindredacteur van Joop.
Verder is hij politiek commentator bij De Nieuws BV en presentator van Draad, een politieke talkshow in Arminius te Rotterdam.

Emoties rond de dood van Tim

Naschrift: Uitleg en excuses

De zelfmoord van Tim Ribberink werd in november door de nabestaanden aangegrepen om een protest tegen pesten te laten horen. Er verscheen een rouwadvertentie met daarin een tekst in handschriftfont: “Lieve pap en mam, Ik ben mijn hele leven bespot, getreiterd, gepest en buitengesloten. Jullie zijn fantastisch. Ik hoop dat jullie niet boos zijn. Tot weerziens, Tim.”

Er brak begrijpelijkerwijs in heel Nederland een storm van verontwaardiging los. Een jongen van 20 die de dood is ingejaagd door treiteraars, schokkender kan amper. Een dag later werd een persconferentie gehouden waarop pastor Marinus van den Berg een gedicht voordroeg over de kwetsbaren die door niemand geholpen worden. En waarop hij een korte verklaring van de ouders voorlas.

“Tim was een lieve jongen warm en attent. Helaas heeft hij zijn hele leven moeten vechten tegen zijn pesters. Tot enkele dagen geleden wisten wij hier nauwelijks iets van. Na ongeloof, woede en verdriet hebben wij besloten de afscheidsbrief te plaatsen in de rouwadvertentie, opdat dit nooit meer mag gebeuren. Een kind dat door pesters wordt buitengesloten, mag zich nooit gedwongen voelen om te kiezen voor deze ultieme uitweg. Door de brief van Tim te plaatsen hopen wij het probleem dat pesten heet echt wordt aangepakt.”

In de toelichting daarna ging de pastor, tevens rouwbegeleider, uitgebreid in op de noodzaak pesten te bestrijden. Hij riep het kabinet op tot het versneld invoeren van wetgeving en de instelling van een internationale actiedag en het leggen van stoeptegels. Pesten werd kortom in één klap op de agenda gezet. De persconferentie werd strak geregisseerd. Er mochten door de massaal verzamelde pers geen vragen worden gesteld en bij de wake werden camera’s weggehouden. De familie zocht doelbewust de publiciteit maar wilde verder nergens aan meewerken.

Research
Programmamaker Bert Molenaar probeerde te achterhalen hoe Tim jarenlang gepest werd en door wie. Er bleek amper een spoor van bewijs te vinden. Geen enkele getuige. Tim was een kwetsbare jongen die misschien wel eens een opmerking kreeg maar van een jarenlange campagne was niets te achterhalen, ontdekte Molenaar. Dat is heel erg vreemd omdat Tim in een klein dorp woont waar mensen veel van elkaar weten.

Tim lag opgebaard met de afscheidsbrief in zijn kist. Verschillende media berichtten onjuist dat in de advertentie slechts een deel van de brief was opgenomen. Molenaar stuitte op verzet toen hij de oorspronkelijke brief onder ogen wilde krijgen. Het was geen brief werd hem eerst verteld maar een concept sms-je. De tekst is precies 160 tekens lang. Later werd het verhaal gewijzigd. Het was geen sms-je geweest maar een notitie. Een nichtje zou de tekst op zijn iPhone hebben aangetroffen.

Molenaar heeft ook twijfels over de tekst zelf. Die is om het bot te zeggen ‘te mooi om waar te zijn’. Molenaar heeft voor een documentaire over zelfmoord veel afscheidsbrieven onder ogen gekregen en nooit zijn die zo compact en compleet als deze.

Wel ontvouwde zich door speurwerk het beeld dat Tim een kwetsbare jongen was die al veel langer psychisch slecht in zijn vel zat, depressief was. Daarover was in het kortstondige media-offensief rond Tim niet gerept. Langzamerhand werd Molenaar duidelijk dat het drama, dat aan de media werd opgediend met een advertentie en een persconferentie, vermoedelijk anders in elkaar stak. Kritische vragen daarover werden in het dorp echter niet gewaardeerd. Het taboe dat de familie zei te willen bestrijden bleek juist enorm versterkt. Molenaar deed verslag van zijn bevindingen en maakte een reconstructie. Joop schreef daarover.

Het was donderdagochtend op de redactie van Joop worstelen met de kop boven het verhaal. Voordat de strekking van het verhaal rond de dood van Tim duidelijk werd hadden we het veilige: Twijfels rond ‘doodgepeste’ Tim Ribberink. Toen korte tijd later het verhaal duidelijk werd, maakten we er de opening van. Het belangrijkste nieuws was dat de in de rouwadvertentie afgedrukte afscheidsbrief niet als zodanig bestaat. Althans niet in de vorm van een brief die iemand achterlaat om door familie gevonden te worden. Terwijl dat het beeld was dat in de media was geschetst: Tim had zich verhangen en een zelfmoordbrief achtergelaten. We kozen na enige discussie voor de kop: Afscheidsbrief ‘doodgepeste’ Tim Ribberink was niet echt. Die titel vatte de twee bevindingen van programmamaker samen: het was geen brief zoals dat werd voorgesteld en voor de inhoud van de ‘brief’ zijn geen ondersteunende feiten te vinden.

Emoties
Emoties krijgen in het nieuws steeds meer aandacht. Volgens critici zijn ze zelfs belangrijker geworden dan de feiten. Voeg daarbij dat nieuws steeds meer realtime is, het wordt niet meer eerst gecheckt maar opgediend terwijl het nog gaande is. Zoals de persconferentie die live werd uitgezonden. Tegelijkertijd wordt de presentatie er van steeds meer geregisseerd. In het geval van Tim namen professionals de zaken van de familie waar, het vertellen van een verhaal is hun business. Journalistiek wordt zo steeds meer het doorgeven van ongecontroleerde informatie. Op basis daarvan worden vervolgens de meningen gevormd en geventileerd.

Hoe heviger de emotie, hoe minder kritische vragen op prijs worden gesteld. Een recent voorbeeld is de zelfmoord van een Britse verpleegster nadat ze door Australische radiomakers voor de gek was gehouden. Alleen Giel Beelen waagde het kanttekeningen te plaatsen bij het verhaal. Hij vond dat je de dj’s niet verantwoordelijk kon houden voor haar dood. Hij kreeg een stortvloed van kritiek over zich heen waar de Volkskrant dan weer over berichtte. Pas dagen later werd duidelijk dat de verpleegster al langer kampte met psychische problemen en eerder zelfmoordpogingen had ondernomen.

Nu herhaalt dat scenario zich. RTL Nieuws meldt: VARA-artikel over Tim Ribberink wekt woede. Heleen van Lier van de Volkskrant noemt het ‘ongerechtvaardigde sensatie-journalistiek’. Ze klaagt op Facebook dat Molenaar loopt te ‘wroeten’:

Het doet er ook niet toe of het de enige oorzaak is, of één van de oorzaken. Dat Marieke Fischer de zaken afhandelde en de familie en mensen uit de omgeving zelf niet willen reageren, doet ook niet ter zake, de familie kan in rouw zijn en rust willen. Net als de tendentieuze manier waarop wordt aangehaald dat Fischer en rouwbegeleider Marinus van den Berg de familie niet kenden – wat doet dat ertoe? Ik word hier gewoon een beetje boos over.

Chris Klomp, die eerder een opinieartikel op Joop schreef waarin hij de hele samenleving verantwoordelijk hield voor de dood van Tim, spreekt op Twitter van een ‘flutartikel’.

Er zijn meer van dat soort emotionele reacties. Ze volgen net als indertijd bij de zelfmoord direct op het nieuws. Er ligt geen onderzoek of weerlegging van de gepresenteerde feiten aan ten grondslag. Het verhaal zoals dat is verteld over Tim Ribberink mag gewoon niet onwaar zijn.

Kortom: Feiten worden met emoties vermengd of er zelfs door verdrongen. Het is de taak van de journalistiek die juist uit elkaar te halen. Ook al is dat niet gemakkelijk en zeker geen prettig werk.

Naschrift 26 januari 11:00

Wie, zoals ik hierboven, kritiek heeft op het overheersen van emoties in berichtgeving, doet er verstandig aan zelf geen olie op het vuur te gooien. Dat is donderdag bij Joop wel gebeurd.

Zoals ik beschreef worstelden we met de kop boven het artikel. We kozen uiteindelijk voor ‘Afscheidsbrief doodgepeste Tim bestaat niet’. We kwamen daartoe omdat er geen brief in traditionele zin was en er geen aanwijzingen te vinden zijn dat Tim jarenlang gepest is. Het is een verkeerde keuze geweest, die pijnlijk was voor de nabestaanden en onze lezers een onjuist beeld gaf.

Door voortdurende onduidelijkheid over de zaak en verwarring rond de brief ontstond het vermoeden dat Tim de tekst niet zelf geschreven had maar iemand anders, buiten medeweten van anderen, in een goedbedoelde poging de ouders een verklaring te bieden. Dat vermoeden had niet in het artikel geuit moeten worden. Het vermoeden blijkt ook nog eens volkomen onterecht nu de ouders zich door de berichtgeving genoodzaakt zagen een screenshot van het afscheidsbericht van Tim aan NRC Handelsblad te overleggen.

De VARA heeft inmiddels toelichting gegeven op de kwestie en excuses aangeboden. Namens Joop sluit ik me daar volledig bij aan.

Geef een reactie

Laatste reacties (104)