Laatste update 26 maart 2016, 11:45
4.270
171

Journalist

Ewoud Kieviet is freelance journalist die werkt voor verschillende landelijke en regionale omroepen als verslaggever en redacteur

Hoe ontkracht de journalistiek complottheorieën over IS?

Zitten de blanke hoogopgeleide mensen die de media domineren wel genoeg in de haarvaten van de samenleving?

conspiracy
cc foto: JMPZNZ

Het klinkt wat cliché, maar is niet minder waar. Afgelopen week maakte ik een ritje in de taxi. Na wat smalltalk vroeg ik de Marokkaanse taxichauffeur hoe hij de aanslagen in Brussel had beleefd. Hij vond het vanzelfsprekend een laffe daad en vervolgde: ‘IS is opgezet’. Ik schrok ietwat van de opmerking en mijn vervolgvraag bevestigde mijn vrees.

“Hoe bedoel je dat, opgezet?”, vroeg ik. “Nou, Amerika en de Mossad zitten achter IS. Vind jij het niet gek dat ze Israël nog nooit hebben aangevallen?”, antwoordde hij. Dit is een slimme zakenman, die in het welgestelde Zeist woont. “Het ís een complot, zoek maar op Google”, ging hij door.

In de zomer van 2014 kwam de theorie dat IS een zionistisch complot is uitgebreid in het nieuws, nadat een ambtenaar van het ministerie van Veiligheid, Yasmina Haifi, deze mening via Twitter had gedeeld. De taxichauffeur verzekerde me dat deze mening breed gedragen is: ‘Ook onder Nederlanders’.

Media
Ik realiseerde me dat wij als journalisten deze complotdenkers niet meer bereiken met het reguliere nieuws. “Ik geloof dat echt. Ik geloof dit complot eerder dan wat ik in de reguliere media lees en zie. Jullie zijn subjectief.” Toen ik tegenwierp dat ik dit echt een gevaarlijke theorie vind en dat hij hier geen bewijzen voor heeft, gaf hij me gelijk. “Dat ik geloof dat Joden de wereld regeren en hier achter zitten, betekent niet dat ik een Jood kwaad zou doen.”

Uit de studie Conspiracy Theories van Cass Sunstein en Adrian Vermeule (Harvard University) blijkt dat deze theorieën wel degelijk een gevaar zijn voor de democratie.

Als journalist probeer ik het publiek inzicht te geven in wat er in de wereld speelt, de feiten goed weer te geven en te checken. Maar wat betekent het voor de relevantie van de journalistiek als die door een bepaalde groep niet meer wordt geloofd, of op zijn minst gewantrouwd? Als er meer waarde wordt gehecht aan de duizend-en-één complottheorieën op internet?

Verwijten
Tegelijkertijd wijst dit ook op een falen in de Nederlandse journalistiek. Dat wij deze groep complotdenkers niet meer bereiken heeft er ook mee te maken dat de journalistiek wordt gedomineerd door blanke hoogopgeleide mensen, die deze theorieën niet in hun naaste omgeving tegenkomen. Zitten wij nog wel genoeg in de haarvaten van de samenleving?

Ik pleit ervoor om meer aandacht te geven aan dit soort complotten en die krachtig met feiten te weerleggen. Alleen op die manier kunnen wij het verloren vertrouwen in de journalistiek bij deze groep terugwinnen. Het belang daarvan is groot, want een vrije pers met breed gedragen vertrouwen is niet alleen een voorwaarde voor democratie. Maar ook een sterk wapen tegen polarisatie in de samenleving. Als iedere groep in zijn eigen complotten gelooft komen we niet nader tot elkaar en wordt de segregatie alleen maar groter.

Geef een reactie

Laatste reacties (171)