2.241
43

Journalist

Ewoud Kieviet is freelance journalist die werkt voor verschillende landelijke en regionale omroepen als verslaggever en redacteur

In de Baltische staten zit de angst voor Rusland er goed in

Je hoort het op straat fluisteren: 'Het zal toch niet weer?'

‘De steun van Amerika aan Estland is onbreekbaar’, dat zei de Amerikaanse president Obama afgelopen woensdag op een persconferentie in hoofdstad Tallinn. De president is er om het land een hart onder de riem te steken gezien haar angst voor de Russische dreiging. Eerder leverde Nederland al vier F16’s om het luchtruim boven de Baltische staten te beschermen tegen diezelfde Russen. Ook andere Navo-landen hebben hulp toegezegd of zijn al aanwezig in deze landen. In het voorjaar reisde ik een maand door deze staten en ik merkte dat de angst voor de Russen er goed in zit. Niet gek ook, als je de geschiedenis bekijkt. Je hoort het op straat fluisteren: ‘Het zal toch niet weer?’

Narva
Het is de eerste stop die de internationale trein uit St. Petersburg in Estland maakt. Narva, een slaperig industriestadje, maar met haar 60.000 inwoners toch al de derde stad van het land. Narva vormt het centrum van de Russische minderheid in Estland. Meer dan 80 procent van de bevolking noemt zichzelf Russisch. Ooit, in de tijd van het Stalinisme, werden ze gedwongen te verhuizen naar Estland. Ze spreken hun eigen taal, kijken hun eigen televisiekanaal en hebben hun eigen sociale leven. De trein trekt verder, naar Tallinn.

Bang zijn ze wel voor de Russen. ‘Natuurlijk, ze willen gewoon alles terugpakken. Zoals altijd weer.’ Ik spreek Liis, een jonge studente Sociologie vlakbij het Raadhuisplein in Restoran Rataskaevu waar ze als serveerster werkt. ‘In de recente geschiedenis zijn we telkens door de Russen binnengevallen, we zijn bang dat het weer opnieuw gebeurd.’

Onafhankelijkheid
Estland werd in 1919 voor het eerst onafhankelijk. In de eeuwen daarvoor hadden Denen, Polen en vooral vaak Russen de scepter gezwaaid in het de noordelijkste Baltische staat. In de woelige periode na de Russische revolutie van 1917 hadden de Esten kans gezien zich los te weken van het nieuwgeboren Sovjetrijk en de onafhankelijkheid uit te roepen. Eindelijk was het zover!

Toch duurde deze periode niet lang, twintig jaar later – op 23 augustus 1949 – verdeelden Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie het tussengelegen gebied in het roemruchtige niet-aanvalsverdrag, het Molotov-Ribbentrop-pact. Hierin werd afgesproken dat de Sovjets de Baltische staten mochten hebben en de Nazi’s hen niet zouden aanvallen. Het einde van de onafhankelijkheid. Twee jaar later kwamen de Nazi’s alsnog en na de Tweede Wereldoorlog werden de Balten opnieuw aan de Russen gegeven.

In de jaren na de oorlog kregen de Balten te maken met de onderdrukkende hand van de Sovjet-Unie. Ook werden Russen gedwongen te verhuizen naar de satelietstaten, zoals de Balitsche staten en Oekraïne en daar te werken, waardoor er nu grote Russische minderheden bestaan in deze landen.

Balti Kett
Aan het einde van de jaren ’80 werd steeds meer duidelijk dat de Sovjet-Unie op haar laatste benen liep. Iconisch zijn de beelden van de Balti Kett, de Baltische Keten van twee miljoen mensen die over een afstand van 600 kilometer hand-in-hand een keten vormden van Tallinn, via Riga naar Vilnius. Een derde van de bevolking van deze drie landen liet hiermee zien één te zijn in hun hang naar onafhankelijkheid. Dat was op 23 augustus 1989, precies 50 jaar na het Molotov-Ribbentrop-pact, waarin die onafhankelijkheid werd afgenomen.

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 zijn de Baltische Staten weer onafhankelijk. Tegelijkertijd is er wel, net als in Oekraïne, een aanzienlijke Russische minderheid. Ik vraag Liis naar de verhouding tussen de Esten en de Russische bevolking. Ze vertelt dat beide bevolkingsgroepen hun eigen televisiezenders hebben en hun eigen taal spreken, maar dat er geen openlijk vijandschap is. ‘Behalve die ene keer, tijdens de Bronzen Nacht in 2007.

Bronzen Nacht
Het oorlogsmonument van de Bronzen Soldaat in het centrum van de stad staat symbool voor de overwinning van het Rode leger op Nazi-Duitsland. De Russische bevolking van van het Baltische land ziet dit moment als de bevrijding, terwijl de etnische Esten het einde van de Tweede Wereldoorlog zien als het begin van de onderdrukking door de Sovjets. In april 2007 besloot de regering dit monument te verplaatsen, tot grote woede van de etnische Russen. Aangewakkerd door de Russische media ter plaatse gingen ze in de nacht van 27 april 2007 over tot een grootschalige demonstratie die uitliep op gevechten met de politie en plundering van de binnenstad van Tallinn. Dit was de Bronzen Nacht.

‘Ik herinner me de branden in de binnenstad. Dat was beangstigend’, zegt Liis. ‘Sindsdien zijn de twee bevolkingsgroepen verder van elkaar verwijderd.’ Toch is ze niet bang voor een situatie als in Oekraïne. ‘Zo slecht is onze onderlinge verhouding nu ook weer niet, alleen als Poetin gaat stoken met de Russische media, dan kunnen er gekke dingen gebeuren.’

Russische tv
Ook in andere Baltische landen blijkt de verdeeldheid groot. In Letland en Litouwen zijn vanaf april de uitzendingen van de Russische staatstelevisie niet meer te ontvangen. De regering noemt de berichtgeving over de Oekraïense crisis ‘tendentieus en een gevaar voor de nationale veiligheid’. Eva uit Riga kan zich hier goed in vinden: ‘Onze Russische landgenoten worden tegen ons opgezet, terwijl wij niets liever willen dan samenleven.’ Ook bij haar zit de angst er goed in: ‘Ik hoop dat er geen oorlog komt, maar met Rusland weet je het nooit. Ze willen niets liever dan meer land en macht.’ 

In de gesprekken in andere Baltische steden kom ik steeds diezelfde angst weer tegen. De afkeer van Poetin en de Russische expansiedrift is groot. ‘Wij hebben het in het verleden ondervonden’, is het steeds terugkerende mantra.

Alledrie de Baltische staten zijn sinds 2004 lid van de Navo. In het handvest van de verdragsorganisatie staat dat een aanval op één lid wordt beschouwd als een aanval op het hele bondgenootschap en daar wijst Obama nog maar eens op, tijdens zijn bezoek in september. ‘De Amerikaanse steun aan Estland in Navo-verband is onveranderd en onbreekbaar’, houdt hij de Baltische bevolking voor. Maar of dat de angst voor de Oosterburen doet verdwijnen?

Geef een reactie

Laatste reacties (43)