6.173
119

Links Nederland moet gebruikmaken van het Raam van Overton

Door water bij de wijn te doen gaan we de opkomst van extreemrechts in dit land niet keren

Het Raam van Overton, naar de Amerikaan Joseph A. Overton is een interessant idee binnen de politieke wetenschap. Overton schrijft voor dat er binnen het publieke debat een set van acceptabele ideeën is. Dit noemt hij het raam van Overton. Het publieke debat zal meestal gaan over ideeën die binnen dit raam vallen. Ook zal de politiek zich meer focussen op concepten binnen het raam, in plaats van de “extreme” ideeën die zich buiten het raam bevinden. Immers kijkt de politiek over het algemeen naar de populariteit van ideeën bij de overweging om er wetten van te maken. In Nederland is dit raam goed te zien, en wordt het vooral verschoven door rechts. Als links weer succesvol wil zijn in het verspreiden van haar boodschap, zal het – net als rechts – het raam moeten proberen te verschuiven.

Laten we eerst maar beginnen met een paar voorbeelden van Overton’s theorie in Nederland. Hoor je in Nederland in het nieuws of in de politiek iets over dat we de Commune van Eindhoven moeten afroepen? Nee, want dit is een ondenkbaar/radicaal idee dat duidelijk totaal buiten het discours valt, oftewel buiten het raam. Aan de andere kant (op rechts) hebben we ideeën als “we moeten alle moslims uitroeien.” Ook dit idee wordt – godzijdank – niet geopperd door politici en journalisten, en valt dus buiten het raam. Ergens tussen deze extreme ideeën in, zit het raam van Overton: ideeën die besproken worden in de media en in de politiek. Denk hierbij aan gangbare (maar niet onomstreden) uiteenlopende concepten zoals het boerkaverbod, CO2-heffing, Zwarte Piet, loonongelijkheid, etc. Het raam binnen de politiek loopt ongeveer gelijk met het raam binnen het debat.

Overton
Alexandria Ocasio-Cortez weet in de VS het Raam van Overton naar links te schuiven | Beeld: Wikipedia

Nou, mooi, we hebben het raam gedefinieerd, maar wat kunnen we er mee? Ik geloof zelf dat het raam vrij makkelijk verschoven kan worden, door de ideeën en plannen van politici maar ook door grote groepen mensen die zich vocaal laten horen in het publieke debat. Rechts heeft dat de afgelopen jaren zeer goed gedaan. Voorbeeld: sinds dat Geert Wilders in de Tweede Kamer zit, zijn zijn ideeën van “ondenkbaar/radicaal” naar “gangbaar maar niet onomstreden” gegaan: hij heeft het raam van Overton naar rechts weten te verschuiven. Waaraan je dit vooral ziet, is dat hij de VVD en CDA deels heeft weten mee te sleuren in zijn anti-immigratie standpunten en algemene retoriek. Ook gaan er veel stemmen naar extreemrechts, namelijk FvD en PVV.

De lijsttrekker van de eerstgenoemde partij, Thierry Baudet, is vrij nieuw op het politieke podium, maar hij heeft in 2 jaar al een flinke aanhang verworven. En net als Geert Wilders weet hij de media zo te bespelen dat hij veel aandacht van ze krijgt. Hiermee kan hij radicale concepten naar het grote publiek brengen. Samen zijn deze twee mannen het raam van Overton flink naar rechts aan het verschuiven: inmiddels zijn klimaatontkenners weer vol in het daglicht gekomen, hebben we het minder over discriminatie tegen allochtonen en meer over discriminatie tegen de witte man, en worden zelfs begrippen als “homeopathische verdunning” niet meer hevig bekritiseerd door de media, want deze termen worden inmiddels niet meer als extreem gezien. Kortom, we hebben te maken met een verrechtsing van het publieke debat, wat zich ook uit in een explosieve groei van hardrechts in de peilingen (PVV en FvD staan samen op 40 zetels).

En wat gebeurt er op links? Vrijwel niets. Links is vooral bezig met de weg naar het midden te zoeken: compromissen sluiten, vooral niet te radicaal zijn. Maar links in Nederland heeft juist een zwiep naar links nodig: het kozijn van het raam opzoeken, en daarmee proberen om het raam naar links te verschuiven. Maar, dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Ik denk dat linkse politici in Nederland wel wat kunnen leren van de recente ontwikkelingen in de VS, waar veel progressieve politici bezig zijn om het debat te verleggen. Denk aan Bernie Sanders: in 2016 werd hij nog radicaal genoemd, nu nemen veel Democratische kandidaten zijn ideeën uit 2016 over, zoals Medicare for All en een hoger minimumloon, en zijn deze plannen erg populair bij de kiezers (zelfs bij Republikeinen). Het raam van Overton wordt dus niet alleen beïnvloed door de politiek en het debat, maar het beïnvloedt het debat en de meningen van kiezers op zijn beurt dus ook.

Ook andere politici verschuiven het raam naar links. Neem Alexandria Ocasio-Cortez. Zij presenteerde een paar maanden geleden haar Green New Deal, een radicaal vergroeningsprogramma voor de VS. Door dit vrij radicale plan te presenteren werd ze in één klap een van de meestgenoemde politici in de VS, wat er voor zorgde dat haar ideeën in het publieke debat terecht kwamen. Door deze “verlinksing” van het debat worden er in de VS nu zelfs discussies gevoerd over de houdbaarheid van kapitalisme, en of een bepaalde kandidaat zichzelf socialist noemt. Dat heb ik in Nederland nog niet zien gebeuren. Zie je het al voor je? Mark Rutte die vragen krijgt over anti-kapitalisme en socialisme? Dus, door extreme plannen te presenteren, die media-aandacht genereren, verleg je het raam. Rechts doet dit al jaren, en beïnvloedt hiermee het publieke debat en dus ook de standpunten van andere partijen en de opinie van kiezers.

Wat linkse kiezers in Nederland dus moeten doen, is zich flink mengen in het publieke debat – dat op dit moment wordt overheerst door rechtse types – en nieuwe discussiepunten introduceren, zoals nu in de VS wordt gedaan door politici als Sanders en Ocasio-Cortez. Linkse politici kunnen hiermee helpen door niet het midden op te zoeken, en compromissen te sluiten met partijen als D66, maar door het linkse blok te versterken. Daarnaast moet links vaker de aandacht op zich proberen te vestigen met radicale ideeën en plannen, zoals politici op rechts (Wilders en Baudet) dat de laatste jaren al goed is gelukt. Door water bij de wijn te doen gaan we de opkomst van extreemrechts in dit land niet keren, door het kozijn van het raam van Overton op te zoeken wellicht wel.

Geef een reactie

Laatste reacties (119)