799
16

Filosoof

Andrea Speijer-Beek (1988, Amsterdam) is filosoof. Daarnaast is zij columnist en eindredacteur bij o.a. online verdiepingsplatform defusie.net en werkt zij aan een manuscript. Na in 2009 de Amsterdamse Academie voor Beeldende Kunst en Vormgeving te hebben afgerond nam zij in 2011 haar Bachelor Wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam in ontvangst. Na een jaar vervolgmaster aan dezelfde universiteit laste zij een sabbatical in om zich op het schrijven te concentreren en nam ze deel aan verschillende projecten, waaronder Uitgeverij Leegstand van het Sandberg Instituut. In september 2013 vervolgt zij haar opleiding aan de Vrije Universiteit met de researchmaster Philosophy, Bioethics and Health.

Malala en de vrouwenrevolutie

'Ondanks de tegenwerking vanuit radicale hoek kunnen vrouwen degenen zijn die de uitkomst van deze revolutie doorslaggevend beïnvloeden'

Het breed door de media uitgemeten herstel van Malala Yousafzai na de Talibanaanslag die haar bijna het leven kostte en ook de algemene toename van geweld tegen vrouwen in Turkije, Egypte, Pakistan en Afghanistan maakt een ding duidelijk: in de ideologische strijd die woedt in het Midden-Oosten zijn vrouwenrechten het grote twistpunt.

Malalas’ strijd voor betere educatie valt in slechte aarde bij de wetenschappelijk grotendeels ongeletterde bevolking. Dit terwijl onderwijs de weg is naar ontwikkeling van begrip en technologische vooruitgang, beide sinds de middeleeuwen gestagneerd. Hoe en of het westen een rol moet spelen in deze ontwikkelingen is onduidelijk. De meest gehoorde kritiek lijkt dezelfde als door Adnan Rasheed geuit in zijn brief, namelijk dat Malala zich laat gebruiken voor de politieke agenda van haar ‘redders’ en een zoveelste pion is in de propagandamachinerie van het westen.

Tamtam
Het is inderdaad toevallig dat er vlak voor het terugtrekken van de NATO-troepen uit het aangrenzende Afghanistan met veel tamtam een door westerse interventie van de Taliban gered meisje aan de wereld wordt gepresenteerd. Dat de twaalf jaar durende strijd voor niets lijkt te zijn geweest nu wetten die vrouwen moeten beschermen tegen geweld en kinderhuwelijken niet door het parlement komen omdat ze in strijd zijn met een fundamentalistische interpretatie van de Koran wordt er dan weer niet bij vermeld.

Het verband dat op deze manier wordt gelegd tussen vrouwenrechten en politieke inmenging vanuit het westen maakt het niet eenvoudiger voor vrouwen om hun omgeving ervan te overtuigen dat er meer fundamentele principes ten grondslag liggen aan gelijke behandeling.

Ongeacht de motieven van degenen die Malalas’ speech schreven – dat ze zelf de belegen symboliek in haar Engelse toespraak heeft verwerkt is niet erg waarschijnlijk – en de toevallige timing, haar verhaal toont de wereld de inzet van het kat-en-muisspel tussen Taliban en de bevolking: een stap in de richting van intellectuele ontwikkeling of een terugkeer naar de grot.

Spagaat
In zijn brief laat Rasheed weten er dezelfde ideeën als Al-Ghazali – de verspreiding van wiens Talibanesque denkbeelden verantwoordelijk is voor de technologische ineenstorting waar de Arabische wereld nooit van is hersteld – op na te houden wanneer het aankomt op wetenschap. De educatie die de Taliban voorstaat, bestaat uit het bestuderen van de Koran en het reflecteren op de wijsheden van haar figuranten. Rasheed adviseert Malala de pen te gebruiken voor het verspreiden van de islamitische leer en het ontmaskeren van de ‘samenzwerende elite die uit is op seculiere wereldheerschappij’. Het beeld dat opdoemt, is er een van een gefrustreerde man die zichzelf in een voor zijn denkbeelden kenmerkende spagaat heeft gewerkt.

Enerzijds merkt hij voorbij te worden gestreefd door wetenschappers uit seculiere staten die hun technologische voorsprong inzetten om drones en geavanceerde legers te bouwen, anderzijds ziet hij niet in dat de enige manier om mee te komen in de vaart der volkeren ligt in het verlaten van de pseudowetenschappelijke exegese van de Koran en zich in plaats daarvan te richten op modernere bronnen van wetenschap. In de praktijk betekent dit dat hij zijn radicale ideeën grotendeels moet laten varen, aangezien de omstandigheden waaronder ze kunnen voortbestaan – onwetendheid en de daaruit voortkomende paranoia – zullen verdwijnen. De zin waarmee hij zijn brief besluit (‘All praises to Allah the creator of the Universe’) maakt dit beeld extra ironisch.

Emancipatie
Opvallend is dat in die delen van het Midden-Oosten waar politiek gezien het minst gebeurt om vooruitgang te bevorderen, zoals in Pakistan en Afghanistan, de initiatieven van vrouwen als paddenstoelen uit de grond schieten.

Zo worden in Afghanistan exclusief voor vrouwen internetcafés geopend waar gewerkt en gestudeerd kan worden, waardoor voor hen de mogelijkheid ontstaat in de toekomst financieel zelfstandig(er) te zijn. Ook organiseren vrouwen zich steeds meer in machtsverbanden die traditioneel alleen aan mannen zijn voorbehouden, bijvoorbeeld in Jirga’s, om de praktijk van eerwraak en de bescherming van haar plegers tegen te gaan en leggen ze samenwerkingsverbanden met religieuze leiders in de hoop vanuit islamitische hoek meer rechten toegewezen te krijgen. Het gegeven dat hun mannen deze ontwikkelingen, weliswaar schoorvoetend, toestaan is een teken dat ingesleten patronen niet immuun zijn voor verandering van binnenuit.

Symbool
In tegenstelling tot de botte bijl die feministische groeperingen als Femen hanteren in het mijnenveld van religieuze zeden, wordt er door lokale vrouwen overwegend voor initiatieven gekozen die binnen het islamitische waardensysteem passen. Op deze manier zien religieuze leiders zich voor de keuze gesteld: of ze geven mee en garanderen vrouwenrechten, of ze zien vrouwen zich potentieel afkeren van hun islamitische wortels wanneer de modernisering uitblijft. Ondanks de tegenwerking vanuit radicale hoek kunnen vrouwen degenen zijn die de uitkomst van deze revolutie doorslaggevend beïnvloeden. De vraag is of politiek gemotiveerde symbolen als Malaladag daaraan bijdragen.

Wanneer vrouwen doorzetten in het eisen van gelijke rechten en de roep om scholing echoën heeft de revolutie alle kans het startschot te zijn voor een Renaissance.

Dit artikel verscheen in verkorte versie op defusie.net in de rubriek In ‘t Kort

cc-foto: andres musta

Geef een reactie

Laatste reacties (16)