2.281
143

Oud-PvdA-leider

Job Cohen (Haarlem 1947) heeft in Groningen rechten gestudeerd. Na zijn studie heeft hij eerst tien jaar in Leiden gewerkt, waarna hij in 1981 vertrok naar de Universiteit Maastricht. Daar werd hij eerst hoogleraar en later Rector Magnificus. In 1993 werd hij staatssecretaris van Onderwijs in het kabinet Lubbers II. Hij keerde vervolgens weer terug naar Maastricht om in 1998 opnieuw staatssecretaris te worden, nu van Justitie. In 2001 werd hij burgemeester van Amsterdam, in 2010 werd partijleider en fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer. Op 20 februari 2012 legde hij zijn functie neer.

Met een paar tweets heb je geen debat

De gebeurtenissen in Noorwegen dwingen ons niet tot het stellen van de schuldvraag, maar tot bezinning over de manier waarop we met elkaar in debat gaan

‘A bad word whispered will echo a hundred miles’, aldus een Chinees gezegde. ‘Wilders is niet verantwoordelijk voor de daden van Breivik in Oslo, maar woorden doen er toe en daar moet elke politicus zich rekenschap van geven.’

Met die woorden reageerde ik op de vraag of Wilders verantwoordelijkheid droeg voor de aanslag in Oslo waar 7 mensen omkwamen, en op het eiland Utoya waar 69 sociaal-democratische jongeren op brute wijze zijn afgeslacht door een man die zich volgens zijn geschriften voornamelijk heeft laten inspireren door het gedachtengoed van de anti-islam beweging. Een afgrijselijke gebeurtenis die ons voorstellingsvermogen haast te boven gaat, maar die dwingt de vraag onder ogen te zien hoe dit heeft kunnen gebeuren, zodat we alles kunnen doen wat in ons vermogen ligt om ervoor te zorgen dat die zich nooit zal herhalen. 
Breivik wilde niet alleen de sociaal-democraten in het hart treffen, in zijn verwrongen wereldbeeld is geen plaats voor de fundamentele waarden van onze samenleving. Extremisme, in welke vorm dan ook, bedreigt waarden als vrijheid, gelijkheid, democratie en mensenrechten.  Wij sociaal-democraten, liberalen, christen-democraten, progressieven, conservatieven, wij christenen, moslims en atheïsten die geloven in onze democratie en vrijheden, wij zijn allemaal kinderen van Utoya. En dus dragen wij allemaal voor en tegenover elkaar de verantwoordelijkheid om onze democratische rechtsstaat en zijn waarden te verdedigen tegen mensen als Breivik.
Waar kogels in het spel zijn, is de rede verdwenen.  Niemand in Nederland hoeft zich aangesproken te voelen over die kogels, maar wij allen zouden ons aangesproken moeten voelen als de rede ons dreigt te verlaten. In een pluriforme, democratische samenleving vormt debat de bloedsomloop van de rede, levert de frictie van botsende meningen de energie op die ons in staat stelt beslissingen te nemen die voldoende gedragen worden door de bevolking. Wie nu weigert het debat te voeren, kijkt weg. En wij weten inmiddels hoe onverstandig dat is. Wie nu weigert het debat te voeren,  maar alleen maar roept, sluit zich uiteindelijk ook af van de rede. Een tweet hier en daar en een persverklaring, dat heeft niets met een open debat te maken.  
Ideologie
Terwijl er terechte en principiële vragen gesteld zijn, die zo’n debat nodig en urgent maken.  Het onbehagen in onze samenleving heeft een veel bredere achtergrond dan migratie en integratie alleen. Grote veranderingen, zoals globalisering, secularisering en privatisering, zijn voor veel mensen buitengewoon ingrijpend. Wat doet het met mensen die er bewust voor gekozen hebben mee te bouwen aan onze samenleving, die steeds vaker hier geboren en getogen zijn, als zij dag in dag uit te horen krijgen dat hun geloof een totalitaire ideologie is die nooit samen kan gaan met onze westerse samenleving? En wat doet het met mensen die ervan overtuigd raken dat zo’n ideologie er daadwerkelijk op uit is onze samenleving om zeep te helpen? Is de ultieme consequentie van die gedachtengang niet dat mensen als gezworen vijanden tegenover elkaar komen te staan? 
Ook de financiële perikelen van de afgelopen tijd laten zien dat loopgraven en schuttersputjes ons niet verder brengen. Democraten versus Republikeinen in de Verenigde Staten, trage besluitvorming in Europa omdat de leiders het gezamenlijk belang onvoldoende voorop zetten – het werkt allemaal averechts. Over onze eigen schaduw heenspringen, dat is wat nodig is in deze tijd. 
Als ik oproep om woorden te matigen, doe ik dat niet om het debat te ontlopen, maar juist om een echt debat met wederzijds respect mogelijk te maken. Want hoe harder we schreeuwen, hoe hardhorender we worden voor de argumenten van de ander. 
Begrijp mij niet verkeerd, ik wil niet terug naar de tijd – ruim tien jaar geleden – dat veel partijen, waaronder de mijne, blind waren voor het onbehagen in de samenleving en voor de problemen met de integratie van migranten. Jaren geleden constateerde ik dat het goed was dat de de wollen deken van de multiculturele samenleving was afgetrokken en dat er meer aandacht moest komen voor de gevolgen van migratie voor de oorspronkelijke bevolking. En dat is ook gebeurd. 
Maar na tien jaar debat dreigt nu verlamming, waar beweging steeds dringender is. Dat vergt inspanning van ons allen. Het vergt dat we op zijn minst de intentie hebben naar elkaar te luisteren, niet  met als vooropgezet doel het allemaal met elkaar eens te worden, maar wel met de wens vanuit ieders invalshoek er voor de samenleving als geheel het beste van te maken, zonder wie dan ook buiten de orde te plaatsen. Of we nu politici of buurtgenoten zijn, van welke partij of afkomst ook, christen, moslim of ongelovig, onze toekomst maken we samen.  En samen werkt beter. Laat de gebeurtenissen in Noorwegen tenminste dat in ons los maken.

Dit artikel verscheen eerder op de website van de PvdA en De Volkskrant

Geef een reactie

Laatste reacties (143)