1.372
36

Psycholoog en adviseur

Tom Kniesmeijer is psycholoog.
Hij werkte als trainer communicatievaardigheden en raakte daarna verzeild in de reclamewereld, bij grote bureaus als BBDO, TBWA en JWT. Hij was bestuurslid voor branchevereniging VEA en ontwikkelde het innovatieplatform Re:Set.

Daarnaast was hij voorzitter van het COC Amsterdam, schreef een column in sQueeze en trad regelmatig naar voren in de media als deskundige op het terrein van maatschappelijke ontwikkelingen.

Minimale menselijkheid

Ergens in het recente verleden hebben we een draai gemaakt. Mensen met een uitkering zijn niet langer slachtoffer, maar dader. 

Ik hoor het deze verkiezingstijd regelmatig: “de uitkeringen kunnen omlaag want dat prikkelt mensen aan de slag te gaan”. Dat raakt me diep: het haalt confronterende herinneringen naar boven.

L – borderliner – had op zijn verjaardag zijn therapiegroep uitgenodigd en omdat ik tegen beter weten in ‘n relatie met hem probeerde op te bouwen, mocht ik erbij zijn. Ik wist al dat ik me moest inhouden. L zelf sprong bij elke stemverheffing steevast rechtstandig omhoog uit zijn stoel; het resultaat van een nogal gewelddadige opvoeding door een stiefvader. Maar het enthousiaste verhaal over mijn nieuwe baan – inclusief fraaie leaseauto – bleek onbedoeld meer gevoelige snaren te raken. Eerst dacht ik dat de vrouw naast mij iets liet vallen, maar toen ze op en neer bleef gaan met haar bovenlichaam en lange, vreemde klanken begon uit te stoten, viel ik stil. “Niks aan de hand”, zei iemand, “wat je zegt haalt iets naar boven wat ze niet kan verwerken. Dan is ze gewoon even catatonisch”. Gedurende die avond hoorde ik de verhalen – van misbruik, van angst, van (doods)strijd, maar ook van ‘het hoofd boven water houden’, van hoop en van het sociale vangnet van een vaste uitkering en een therapiegroep.
Kort daarna hield ik interviews met arbeidsongeschikten. Die begonnen redelijk strijdbaar. “Wie doet me wat?” sprak een 55 jarige man. “Ik zit hier lekker, krijg iedere maand geld en hoef er niks voor te doen. Wie wil dat niet?!” Echt zo’n toon waar cynici op aanslaan. Maar pregnanter was dat de man twintig minuten later stilletjes begon te huilen. Op een paar na eindigden alle interviews met “wat ik er niet voor over zou hebben om gewoon weer tussen mijn collega’s te staan”. 
Zomaar twee anekdotes over uitkeringen uit eigen ervaring. Ze hebben me getekend. De pijn van werkelijke slachtoffers, de vernedering van het als ‘ongeschikt’ opzijgeschoven zijn, ik kan me het nog levendig voor de geest halen. Dáárom raakt het me als iemand in een snelle beweging alle uitkeringen over een kam scheert. Ik begrijp best dat je als drukke, succesvolle dertiger nauwelijks mensen in een rolstoel, in therapie of in een uitzichtloze situatie tegenkomt. Ik kan me voorstellen dat je vindt dat veel werkeloze jongeren “in principe ook papier kunnen prikken”. Wat ik niet begrijp is dat iemand als ik, met een bovenmodaal inkomen, in crisistijd 1800 euro extra krijgt toegestopt terwijl iemand die in een continue crisis leeft 500 euro in moet leveren. 
Het is weer helemaal 1980. Ik meen dat het Joris Voorhoeve (VVD) was die toen voor een televisieprogramma bij een bijstandsmoeder op bezoek ging. Kaas en vleeswaar lagen al ver buiten bereik, maar één pot huismerk pindakaas en één pot stroop per maand kon nog net. De vrouw probeerde Joris uit te leggen dat de bezuinigingen haar zouden dwingen om ofwel pindakaas ofwel stroop van haar boodschappenlijstje te verwijderen. Later in de studio kon Joris daarover juichen: “dat is het mooie van een liberale maatschappij, dat ook deze vrouw nog altijd zelf een keuze kan maken”.  
Ergens in het recente verleden hebben we een draai gemaakt. Mensen met een uitkering zijn niet langer slachtoffer, maar dader. Ze krijgen het stigma van onwillige werker opgeplakt en zijn daarom ‘schuldig aan uitkering’. En schuldigen moeten gestraft worden. 
Willen we volharden in een dergelijk cynisch wereldbeeld, nu we weten dat mensen met een uitkering op dit moment slechter af zijn dan in 1980?
“Maar ze gaan vanzelf werken, als ze niet rondkomen”, zal de voor de VVD kiezende stemmer zeggen. Mijn vraag is: kun je mij vertellen welke baan geschikt is voor een 35 jarige vrouw die in catatonische staat schiet bij ieder ‘codewoord’ dat herinnert aan de oom die haar zo frequent verkrachtte toen ze een klein meisje was? Wil je L werkelijk dwingen als conducteur op de tram te gaan zitten, terwijl hij wegvlucht zodra iemand begint te schreeuwen? Weet je een baan voor een 55 jarige man met chronische pijn die zich niet langer dan 4 uur per dag kan concentreren? Vind je echt dat deze mensen straf verdienen voor elke niet gewerkte dag? Moeten mensen in een rolstoel hun pindakaas opofferen zodat ik nog een extra weekeindje Parijs kan boeken?
Het zijn maar uitzonderingen, kun je als afweer naar voren brengen, om vervolgens die vakantie te boeken. Gelukkig zijn het uitzonderingen! Maar waarom moeten zij boeten voor de uitzonderingen aan de andere kant van de schaal, de veelbesproken ‘uitkeringsfraudeurs’? Ik heb nog nooit een onderzoek gezien waarin het aantal uitkeringsfraudeurs op meer dan 20% van het totaal ingeschat wordt. Toch krijgen ze alle aandacht in de politieke discussie.
Ik hou een pleidooi voor die 80% die door het noodlot gedwongen een uitkering aanvraagt. Ik pleit voor politieke keuzes die niet alleen op direct eigenbelang gefundeerd zijn. Kortom, ik pleit voor het handhaven van een stelsel van Minimale Menselijkheid. We hoeven echt niet terug naar de totale verzorgingsstaat. Maar zullen we gewoon een strenge controle loslaten op de kleine minderheid van mogelijke fraudeurs en de overigen een minimaal menswaardig bestaan gunnen? 
Het leven is niet voor iedereen even makkelijk. Dat kunnen we niet verhelpen en we hoeven ons er ook niet schuldig over te voelen. Maar omdat we een samen-leving zijn, gunnen we de mensen die het leven tekent een basisinkomen en desnoods een elektrische rolstoel. De een draagt daartoe een euro bij, de ander een tientje. Belasting naar daadkracht. Eten wij een keer géén rosbief op ons brood.

Laatste publicatie van TomKniesmeijer

  • Seizoenen van de Tijdgeest

    2009


Geef een reactie

Laatste reacties (36)