2.651
120

Journalist

Erwin Lamme heeft HBO-communicatiesystemen gestudeerd. Daarna heeft hij diverse banen gehad, onder andere als redacteur bij Veronica Magazine. Tegenwoordig werkt hij voor de Gooi- en Eemlander.

Nieuwe ideeën voor de sociaaldemocratie: een pleidooi voor sociaal friedmanisme

Het eeuwige twistpunt: ‘Wat is het beste economische verdienmodel?’

Zoals bekend is er onder economen en politici een groot verschil van inzicht over wat nou het beste economische verdienmodel is. Liberalen kiezen voor een lage collectieve lastendruk omdat ze de economie optimale ruimte willen geven. Dit is goed voor bedrijven en de private werkgelegenheid, maar betekent tegelijk dat de overheid het met minder geld en voorzieningen moet stellen. Sociaaldemocraten kiezen doorgaans voor het tegenovergestelde: optimale overheidsvoorzieningen, maar een hoge lastendruk voor de economie.

Het zal waarschijnlijk een eeuwig twistpunt zijn wat nou beter voor het land als geheel is. Bij enerzijds een lage lastendruk floreert het bedrijfsleven. Met een hoge lastendruk anderzijds kun je goede voorzieningen organiseren waardoor het kapitaal meer gespreid wordt over de bevolking. Maar wat is nou wijsheid voor de economie als geheel?

Denemarken en Zweden
Interessant zijn bijvoorbeeld de verschillen tussen het Deense model en het Zwitserse model. Denemarken heeft een grote overheid (56% volgens de definitie van de EU), goede voorzieningen maar scoort minder als het gaat om het gemiddeld besteedbaar inkomen per persoon. Zwitserland heeft een kleine overheid (34%), minder goede voorzieningen maar een hoger gemiddeld besteedbaar inkomen per persoon. Interessant is ook dat beide landen consequent zeer hoog scoren op de geluksindex. Het lijkt geen uitgemaakte zaak wat nou een beter model is.

Mijn inziens verdient dit vraagstuk veel meer openbaar debat omdat dit de kern lijkt van de economische wetenschap. Columnist Martin Sommer heeft er eens een interessant stuk aan gewijd. Volgens hem hanteert de Wereldbank de gulden regel dat een overheid niet groter mag zijn dan 40% van het nationaal inkomen om de economie niet te zwaar te belasten. De wetenschappelijke onderbouwing gaf hij niet, maar een maximum percentage van 40% lijkt geen raar idee omdat de meeste westerse economieën rondom dit percentage zitten en vooralsnog het meest welvarend zijn.

‘Wat is de ideale omvang van de overheid?’
Echter is dan nog steeds niet de vraag beantwoord wat nou de ideale omvang van de overheid moet zijn voor een optimale welvaart voor iedereen. Westerse economieën zijn na eeuwen touwtrekken tussen links en rechts uitgekomen op gemiddeld ongeveer 40%. Maar dit is hoofdzakelijk een politieke strijd geweest en geen wetenschappelijke.

Uitgaande van de verschillen tussen Denemarken (56%) en Zwitserland (34%), lijkt het optimum eerder te liggen rond 30% dan 40% aangezien het gemiddeld besteedbare inkomen van Zwitsers een van de hoogste in de wereld is. Minpuntje is echter wel dat de sociale voorzieningen minder zijn, en dat lijkt weer ten koste te gaan van de totale economie omdat minima dan minder te besteden hebben. Daar staat, waarschijnlijk, weer tegenover dat de prikkel om te werken in Zwitserland groter is. Maar wat heb je aan een extra prikkel als er geen werk is? Het alternatief is dan een onderneming te starten, maar lang niet iedereen is hiervoor in de wieg gelegd.

Misschien is een combinatie van het Zwitserse en het Deense systeem het beste. Enerzijds de 30% overheid van Zwitserland voor een optimaal economisch verdienmodel en anderzijds een acceptabele uitkering zodat ook minima voldoende kunnen deelnemen aan de economie. Dat betekent echter wel dat vrijwel alle westerse overheden enorm moeten saneren, behoudens dan op uitkeringen.

Sociaal friedmanisme
Een dergelijk model valt te typeren als sociaal friedmanisme. Enerzijds lage belastingen en anderzijds voldoende uitkeringen. De overheid zal dan automatisch veel andere taken moeten afstoten, zoals kunst, cultuur, subsidies aan bedrijven, publieke media en snijden in de bureaucratie. In het geval van Nederland lijkt er veel te halen in het besparen op de bureaucratie rondom zorg en sociale zekerheid. Niet alleen omdat deze uitgaven zijn geëxplodeerd het afgelopen decennium, maar vooral vanwege de hele controlebureaucratie die is opgebouwd.

In het geval van de sociale zekerheid lijkt het veel slimmer om het verstrekken van uitkeringen te automatiseren. In het geval van de zorg lijkt het paradoxaal wijs om de zorg weer volledig te nationaliseren. Sinds de komst van zorgverzekeraars zijn de kosten niet alleen geëxplodeerd, maar is de bureaucratie tergend ingewikkeld geworden.

Misschien moeten er net als in Engeland gratis ziekenhuizen komen die een vast budget per jaar krijgen. Ziekenhuis directeuren krijgen dan een mooi salaris om een goede balans te vinden tussen kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg. Scheelt een hoop gedoe en scheelt waarschijnlijk ook veel geld.

Geef een reactie

Laatste reacties (120)