263
10

eindredacteur Joop

Francisco van Jole is journalist en eindredacteur van Joop.
Verder is hij politiek commentator bij De Nieuws BV en presentator van Draad, een politieke talkshow in Arminius te Rotterdam.

Over de kippenpolitie en planeet Gliese 581g

Hoe communiceren we met wezens die anders zijn dan wij?

Op 4 oktober mocht ik gastcurator zijn bij Upload Cinema, het maandelijkse evenement waarbij aan de hand van een thema YouTube-video’s worden vertoond in de bioscoop. Vanwege Dierendag was het thema dit keer ‘Het zijn net mensen’, over dieren die mensenachtige dingen doen. Vooraf hield ik een korte voordracht. Op verzoek hierbij een geschreven versie daarvan.

Mijn naam is Francisco van Jole. Dat wil zeggen dat ik vernoemd ben naar Franciscus van Assisi, een heilige uit de 12e eeuw die je zou kunnen zien als een voorloper van de ecologische beweging. Afkomstig uit een welgestelde familie constateerde hij op een dag dat al die rijkdom hem weinig boeide. Hij besloot een sober leven te gaan leiden, gewijd aan het dienen van God (hij leefde tenslotte in de Middeleeuwen en toen was er weinig anders dan God). Hij zag daarbij de Schepping als één geheel en een van de vele bijzondere dingen die hij deed was preken voor de dieren. Zijn sterfdag is tegenwoordig internationale Dierendag.
De legende wil dat die dieren hem ook konden verstaan. Of dat werkelijk zo is, weten we niet maar het is wel iets wat we graag geloven: dat dieren ons kunnen verstaan. Dat ze hoewel ze geen taal als wij hebben toch eigenlijk hetzelfde zijn als wij. Dus kennen we allerlei menselijke eigenschappen aan ze toe: een trouwe hond bijvoorbeeld. Of een hond weet wat trouw is, is absoluut niet duidelijk maar we zien het graag zo. Dat verschijnsel heet antropomorfisme en we passen het niet alleen op dieren toe maar op van alles. Zo zeggen we ‘mist eist slachtoffers’ terwijl mist eigenlijk nooit iets eist. En we constateren dat de zee ‘wraak’ neemt terwijl de zee volstrekt onbekend is met het zo menselijke verschijnsel wraakzucht.
We doen kortom graag of iets is als wij. En dat is mooi te zien bij het filmpje van de Chicken Police. Twee konijnen gedragen zich op een erf alsof ze in Slotervaart wonen en een fittie uitvechten. Het gaat er heel hard aan toe. Dan komen er twee kippen aanstormen die doen wat wij altijd graag zien maar vaak niet durven. Ze storten zich in het gevecht en scheiden de twee vechtersbazen. Dat doen ze zoals je dat ook op straat ziet gebeuren. De vechtlustige konijnen willen nog even doorgaan maar de kippen maken zich breed en zeggen ‘Ho, ff dimmen.’
Tenminste daar lijkt het op. Maar is het dat ook? Hebben dieren een zelfde soort intelligentie en beleving als wij? Mensen hebben de neiging dieren in te delen in domme en slimme dieren. Slimme dieren zijn de dieren die doen wat wij willen, domme degene die dat niet doen. Daar is nogal wat op af te dingen. Ezels bijvoorbeeld zijn veel slimmer dan wij aannemen. En kippen misschien ook wel. Daarom zijn we zo verrast door hun kordate optreden in Chicken Police. Zo slim kunnen ze toch niet zijn?
De Britse psycholoog Euan Macphail lanceerde de prikkelende stelling dat alle dieren even intelligent zijn en dat het daarbij altijd gaat om bijvoorbeeld het bemachtigen van voedsel. Inderdaad. Toen een vriendin van mij opgezadeld werd met een goudvis en klaagde dat daar weinig aan te beleven viel, ging ik op zoek naar informatie om het tegendeel te bewijzen. Binnen de kortste keren had ze de goudvis dingen geleerd, zoals hoe laat het eten kwam, in welke hoek in van het aquarium en de goudvis wist haar zelfs te onderscheiden van haar collega’s. Wie op YouTube zoekt naar filmpjes over goudvissen komt bijvoorbeeld clips tegen waarin ze voetballen. Zo dom is een goudvis dus niet. Dus misschien klopt het, dat alle wezens even intelligent zijn maar slechts hun mogelijkheden verschillen.
Je kunt er ook anders naar kijken om te doorgronden waarom de kippen doen wat ze doen. Dan zie je de dieren als compleet andere wezens, zoals buitenaardse wezens. En bij buitenaardse wezens rijst altijd de vraag: hoe gaan we daarmee communiceren? Nu wil het geval dat juist vorige maand de ontdekking van een planeet bekend werd waar leven op mogelijk is. Op slechts 20,5 lichtjaren afstand en voorzien van de welluidende naam Gliese 581g. Je ziet hem zo voor je in een toekomstige folder voor ruimtetoeristen: Gliese 581g, de ideale bestemming.
Er is een organisatie die onderzoek doet naar communicatie met buitenaardse wezens. SETI, speurt met behulp van de computers van honderdduizenden particulieren de ruimte af naar tekenen van buitenaardse intelligentie. Stel dat ze die vinden, hoe komen we er dan achter wat die wezens bedoelen?
Google is een machine aan het bouwen die die klus moet klaren. Een machine die slimmer is dan wij. Denk aan zoiets als HAL, de alwetende computer uit 2001: A Space Odyssey. Wanneer die machine klaar is, is nog niet bekend maar de theorie is dat hij er van de ene op de andere dag zal zijn. De evolutie verloopt immers wel vaker met plotselinge schokken. Bij Google houden ze zich daarom ook vandaag al bezig met de vraag hoe ze straks moeten communiceren met een machine die slimmer is dan wij. Dat is een mooi vraagstuk.
Voor de hackerscultuur waaruit Google is ontstaan, is een boek belangrijk geweest, namelijk The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy, oorspronkelijk door Douglas Adams geschreven als hoorspel. In dat verhaal komt ook een computer voor die slimmer is dan wij. Slimmer dan enig andere intelligentie. Zo slim dat de computer het antwoord weet op het leven, het universum en alles. Wie wil weten wat dat antwoord is tikt de vraag in bij Google: the answer to life the universe and everything
Het antwoord is 42.
In datzelfde verhaal komen dolfijnen voor die de mensheid met een code proberen te waarschuwen voor naderend onheil maar de mensen willen die boodschap niet begrijpen. De dolfijnen verlaten de planeet en laten een boodschap achter die pas later begrepen wordt: Bedankt voor alle vis.
Dus stel nou dat we uiteindelijk dankzij Google een computer krijgen die slimmer is dan wij en die in staat is de communicatie met dieren te decoderen. Dan komen we er misschien inderdaad achter dat die kippen in dat filmpje gewoon roepen ‘kappen jullie, nu!’
En dat ze dat ook al heel de tijd tegen ons zeggen.

Geef een reactie

Laatste reacties (10)