3.785
34

Historicus

Han van der Horst (1949) is historicus. Hij schreef onder meer The Low Sky: understanding the Dutch', Nederland: de vaderlandse geschiedenis van de prehistorie tot nu, Een bijzonder land, het grote verhaal van de Vaderlandse geschiedenis, Onze Premiers en Schep Vreugde in het Leven, Levenslessen uit de grote depressie. Op elke laatste zondag van de maand is hij om elf uur in de ochtend te horen als boekbespreker in het VPRO-radioprogramma over geschiedenis OVT.

Persoonlijk compenseren nazaten van slaven slecht idee

Wie de juiste stamboom weet te overleggen, krijgt een voorkeursbehandeling. De rest heeft pech.

De studenten van Georgetown University in de Verenigde Staten hebben in een referendum met grote meerderheid besloten om hun eigen collegegeld met 27 dollar per semester te verhogen. Dat geld is bedoeld als herstelbetalingen voor de slavernij. Hoe dat zo? In 1838 maakte deze katholieke universiteit een grote financiële crisis door. Daarop verkochten de paters Jezuïeten een aantal van hun slaven om budgettair het gat te dichten. Nu behoort Georgetown tot de topuniversiteiten in de Verenigde Staten. Het kostje van de afgestudeerden is over het algemeen gekocht.

Fonds
De opbrengst van de collegegeldverhoging moet terecht komen bij de nazaten van de 272 destijds verkochte slaven, die men heeft weten te identificeren. Onder hen is een afgestudeerde van Georgetown zelf, die inmiddels is begonnen aan een loopbaan bij het televisiestation ABC. Over de manier waarop dat zal gebeuren bestaat onduidelijkheid. Sommige studenten hebben gesuggereerd dat er een fonds moet worden gevormd onder leiding van de universiteit en een vertegenwoordiging van de nakomelingen samen. Die doet dan toewijzingen aan instellingen van weldadigheid waar deze nakomelingen steun van zouden kunnen krijgen. De meesten wonen in de staten Louisiana en Maryland, aldus de Washington Post.

Of de collegegelden daadwerkelijk verhoogd worden en met hoeveel is overigens een zaak van het universiteitsbestuur. De studenten van Georgetown konden slechts een raadgevend referendum organiseren. De discussie over herstelbetalingen naar aanleiding van de slavernij begint ook in Nederland op gang te komen. Daarom is wat er nu gaande is op Georgetown University ook voor ons land van betekenis. Het is te hopen dat het signaal van de studenten serieus genomen wordt. Maar net zozeer dat de universiteit die nazaten niet zal compenseren voor de uitbuiting van hun verre voorgeslacht.

Waarom? Het is maar zeer de vraag of men erin geslaagd is alle nazaten op te sporen. Om het totaal te vinden moet je dat van generatie tot generatie doen niet alleen in de mannelijke maar ook in de vrouwelijke lijn. Dan loopt het aantal nazaten zeer snel op. Nu zijn er een aantal gelukkigen en een massa mensen die achter het net vissen. De slavernij had in de Verenigde Staten een raciaal karakter en hoewel interraciale huwelijken er niet gebruikelijk zijn, komen ze wel steeds vaker voor. Als het gaat om het compenseren van nazaten van Afrikaanse slaven, kan de huidskleur er dus in principe niet toe doen. Je moet alleen kunnen bewijzen dat zich in je voorgeslacht een Afrikaanse slaaf bevond uit de juiste categorie.

Criterium
Daarom zou het een slecht idee zijn als de universiteit specifieke afstamming van die 272 slaven zou gebruiken als criterium voor toewijzing van financiën. Wel ligt het voor de hand als het bestuur openlijk zou erkennen, vanwege het institutionele verleden, een bijzondere verantwoordelijkheid te hebben met betrekking tot de gevolgen van racisme in de huidige Verenigde Staten. Datzelfde geldt mutatis mutandis ook voor bedrijven en andere instellingen die destijds te maken hadden met de slavenhandel. Ik zal dat toelichten met een Nederlands voorbeeld.

Destijds verzekerde de Rotterdamse kassier Mees slavenschepen. Via verschillende fusies is ABN/AMRO de institutionele erfgenaam van diens bedrijf. Het zou de bank sieren als zij op grond van dat verleden een fonds stichtte om daarmee de armoede te bestrijden in het Caraïbisch gebied bijvoorbeeld door met minikredieten de kleine bedrijvigheid te stimuleren want het is altijd goed als zo´n bedrijf bij zijn stiel blijft. En zo zou Georgetown bijvoorbeeld veel meer beurzen kunnen verstrekken aan jong talent uit zwarte ghetto´s, die met geen mogelijkheid de enorme collegegelden kunnen betalen.

Er zijn trouwens wel meer bedrijven in Nederland die wat slavernij en onvrijwillige arbeid betreft een twijfelachtig verleden hebben. Zo heerste op de rubber en tabaksplantages van Sumatra geen slavernij maar wel een vorm van contractarbeid die daarmee vrijwel gelijk te stellen viel. De Deli Home Holding, waarvan onder meer Bruynzeel (keukens!) een onderdeel is, past in die categorie. De slavernij van destijds heeft nog steeds negatieve gevolgen voor de huidige sociaaleconomische situatie in tal van landen. Dat staat buiten kijf.

Privatiseren
Maar je kunt de problemen die daarmee samenhangen niet met succes te lijf gaan, door de oplossing daarvan te privatiseren: wie de juiste stamboom weet te overleggen, krijgt een voorkeursbehandeling. De rest heeft pech. Het lijkt de neoliberale werkelijkheid wel.

Naschrift: dit betoog zal twee soorten tegenwerpingen krijgen die eigenlijk off topic zijn maar altijd naar voren komen als het gaat om slavernij en herstelbetalingen:

A. De slavernij is al generaties geleden afgeschaft. Zeur niet. Máák wat van je leven.
Dit argument gaat niet op. Vaak krijgen mensen geen kans om iets van hun leven te maken vanwege maatschappelijke en sociaaleconomische problemen die rechtstreeks terug te voeren zijn op de slavernij. Denk daarbij aan racisme en discriminatie maar ook aan armoe en uitbuiting.

B. Iedereen zegt wel dat ¨wij¨ zo rijk geworden zijn aan de trans-atlantische slavenhandel en die plantages maar dat is helemaal niet het geval. Dat is juist. Het is een legende dat de rijkdom van Amsterdam op de botten van doodgewerkte slaven is gebouwd. Dat maakt het eerder erger dan beter. De herstelbetalingen gelden immers aangedaan leed. Dan doet het er niet toe of er veel of weinig aan verdiend is. Om een gruwelijk voorbeeld te geven: in het ondergrondse concentratiekamp Dora-Mittelbou lieten de nazis zwaar ondervoede gevangenen onder levensgevaarlijke omstandigheden V2´s bouwen. Een op de drie overleefde het niet. Omdat de omstandigheden zo slecht waren, werden er veel minder raketten gebouwd dan de bedoeling was en vaak functioneerden ze niet goed. Als fabriek en was Dora-Mittelbau een mislukking. Dat echter is geen excuus. Zo is het ook geen excuus dat de Nederlandse rijkdom niet op slavernij is gebaseerd.

Cc-foto: Daveg023


Laatste publicatie van Han van der Horst

  • Nepnieuws

    Een wereld van desinformatie

    Februari 2018


Geef een reactie

Laatste reacties (34)