Laatste update 14 oktober 2020, 12:34
13.755
147

Historicus

Han van der Horst (1949) is historicus. Hij schreef onder meer The Low Sky: understanding the Dutch', Nederland: de vaderlandse geschiedenis van de prehistorie tot nu, Een bijzonder land, het grote verhaal van de Vaderlandse geschiedenis, Onze Premiers en Schep Vreugde in het Leven, Levenslessen uit de grote depressie. Op elke laatste zondag van de maand is hij om elf uur in de ochtend te horen als boekbespreker in het VPRO-radioprogramma over geschiedenis OVT.

Rutte geeft Nederland wel een standje maar zwijgt over de ware aard van deze crisis

Al weken wordt het frame verspreid van de Nederlanders die in uiteenlopende mate lak hebben aan de ‘maatregelen’.

cc-foto: Benjamin Nelan

“Geen lieverkoekjes bakken”, hadden de spin doctors van de Rijksvoorlichtingsdienst ongetwijfeld gezegd: “Kijk naar de meningspeilingen. Meer dan zestig procent van de bevolking wil strengere maatregelen. Geef ze van katoen.” Dus verscheen Mark Rutte dinsdagavond met een strak smoel voor de camera’s om Nederland de mantel uit te vegen. Hij gaf de burgerij de schuld van de tweede golf. Men had zich immers onvoldoende aan de voorschriften gehouden. Daarom moesten nu de horeca en een groot deel van de amateursport dicht. “Het is een harde boodschap en de maatregelen gaan ook pijn doen maar het is de enige manier”, aldus de premier. Er was een hamer nodig om het virus plat te slaan. Hij sprak over een gedeeltelijke lockdown. En als we doorgaan met ons slecht te gedragen, dán komt er een totale. Dat zal over vier weken blijken. Hij was net een schoolmeester die de klas toeroept: “Jullie hebben het allemaal zelf in de hand”.

De premier maakte zich zeer druk over het feit dat de talkshows overlopen worden door allerlei volk dat kanttekeningen plaatst bij zijn beleid. Dat moest, vond hij maar eens uit zijn. Er waren juist gasten nodig die over het virus spraken. Hugo de Jonge deed een vergelijkbare duit in het zakje: “wij zijn misschien klaar met het virus maar het virus is niet klaar met ons”.

Inderdaad: en het virus ging ook niet met vakantie maar het kabinet wel.

Rutte en De Jonge bewaarden een donderend stilzwijgen over het testen.

Dat was de olifant in de kamer: een tweede coronagolf zou immers binnen de perken worden gehouden door haarden snel te identificeren, waarna besmette personen meteen werden geïsoleerd. Overal in het land zaten track and trace teams klaar om er met de telefoon achter te komen wie allemaal met zo’n besmette persoon contact hadden onderhouden.

Nadat de bewindslieden van hun veelal buitenlandse vakanties waren teruggekeerd bleek dat er van dit testen en track and trace te weinig terecht kwam. Dat is de achtergrond van de nieuwe maatregelen.

Over de merites van de nieuwe lockdown hoeft het hier niet te gaan. Wellicht is er geen alternatief voor deze botte bijl of – dixit de premier – deze hamer. Wel over het aplomb en de valse gestrengheid van het kabinet.

Al weken wordt het frame verspreid dat de Nederlanders in uiteenlopende mate lak hebben aan de ‘maatregelen’. Het bewijs hiervoor is anekdotisch: zeshonderd voetbalhooligans op een Tilburgs plein, door de politie uiteengeslagen raves in oude loodsen, de polonaise op het Plein achter het Binnenhof, gelopen door virusontkenners. Op straat kun je zien hoe mensen vreselijk hun best doen om elkaar de ruimte te geven. Dat lukt uiteraard niet altijd en je ziet dan passanten schichtig afstand van elkaar nemen. Verreweg de meeste Nederlanders verdienen het niet om op zo’n hoge toon door de premier te worden aangesproken op hun frivoliteit en hun falen.

Juist daardoor doemen de herinneringen op aan de zomer, aan het vakantie vieren, aan het grossieren in loze beloftes.

Op deze manier wek je geen instemming maar ongenoegen.

Dat is des te erger omdat we een zwarte tijd tegemoet gaan. De ervaringen uit de lente hebben ons geleerd dat we er met een lockdown van vier weken niet zijn. We zitten hier minstens twee maanden aan vast. We mogen in onze handjes knijpen als er rond kerstmis en nieuwjaar wat versoepelingen mogelijk zijn. We weten ook dat de oogst van al deze offers schamel is: als de ‘maatregelen’ worden ingetrokken of versoepeld, keert het virus onmiddellijk terug. Hugo de Jonge probeert ons de strohalm aan te reiken van een vaccin of een effectieve behandeling voor na de winter. Dat is een fata morgana.

De nieuwe maatregelen van het kabinet brengen de economie opnieuw een zware slag toe. Tot nog toe kon men met de moed der wanhoop een gedeeltelijk herstel in 2021 voorspellen. Allemaal illusiepraat. We gaan de zwaarste economische crisis tegemoet in de geschiedenis van het moderne kapitalisme. Uiteindelijk blijkt niet de islam maar het coronavirus de echte vijand, die een eind kan maken aan onze manier van leven. Dat zal zeker gebeuren als periodes van lockdown en tijdelijke versoepelingen elkaar blijven afwisselen. Ons systeem heeft lemen voeten. Dat wordt nu duidelijk.

Tijdens de nabespreking in het programma De Vooravond deed Jort Kelder aan opruiing: de babyboomers genoten op hun elektrische fietsen van hun pensioenen, terwijl de jongere generaties straks het totale gelag moesten betalen van honderden miljarden euro’s. Kelder had zeker een punt. De beste remedie is dan een erfbelasting van 90%. De babyboomers gaan met elkaar enorme bedragen nalaten. Het is inderdaad eerlijk om deze aan te wenden ter aflossing van coronaschulden. Dat geeft de jongere generaties meer lucht.

Tijdens diezelfde nabespreking scoorde Kelder een tweede punt. Hij vroeg zich af hoe het toch mogelijk was dat een betrekkelijk kleine groep patiënten het hele Nederlandse ziekenhuiswezen kan ontwrichten. Het is inderdaad zonneklaar dat de huidige organisatie van de gezondheidszorg niet gehandhaafd kan worden als ze zo slecht bestand is tegen een betrekkelijk kleine epidemie. Of het massaal testen niet op orde krijgt. Dan moet er wel fundamenteel iets fout zitten. Tot een definitieve analyse is het nog niet gekomen maar het lijkt er wel op dat perverse marktwerking een wezenlijke rol speelt.

Dat zijn de ware perspectieven en ook over deze perspectieven zweeg Rutte tijdens zijn strafrede. Hij durfde het niet hebben over het bloed, het zweet, de tranen en de arbeid die ons te wachten staan in de ijzeren eeuw die zich aandient. Met zijn hamer. Met zijn geestelijke horizon van vier weken.

Ons behandelen alsof we achterlijk zijn. Ons de les lezen alsof we kleine kinderen waren. Alsof we niet beseffen dat alles wat onze ouders en grootouders hebben opgebouwd nu op het spel staat. Op een volkomen onverwacht moment. En zonder dat iemand het zag aankomen. Denk maar aan nieuwjaar.

Geef geen standjes, wijs geen schuldigen aan, leg eerlijk uit wat er de afgelopen maanden mis ging en waarom. Doe niet korzelig over kritische gasten in talkshows. Probeer ze niet in de hoek van onverantwoordelijke stemmingmakers te duwen.

Schets wel in kraakheldere bewoordingen de werkelijke ernst van de situatie.

We zijn niet gek. We kunnen het aan. Preek niet. Bewaar terechtwijzingen voor in de ministerraad.

Doe normaal.

Update: woensdagochtend vroeg werd bekend dat banken het bedrijfsleven niet meer zomaar uitstel van betaling verlenen. Zij gaan van geval tot geval de overlevingskansen beoordelen. De deuren naar het economische slachthuis gaan een voor een open. Ook voor de banken zelf want die zullen zich dan geconfronteerd zien met heel, heel veel oninbare leningen. En zo komt er op den duur ook nog een kredietcrisis in zicht om het rampenscenario af te maken.

Update 2. De meeste media sprongen er meteen bovenop: het OMT adviseert om restaurants niet te sluiten maar juist wel open te laten als ze aan strikte voorwaarden op het punt van onderlinge afstand en mondkapjes dragen voldoen. Een belangrijke opmerking over de zoveel geroemde sneltesten raakte daardoor ondergesneeuwd. Die vergen een grotere personele inzet in de teststraten dan bij het gebruik van de huidige klassieke testen. Geeft een sneltest bij personen zonder klachten géén corona aan, dan zegt dit te weinig en moet toch een klassieke test volgen.

Er zijn daarnaast nog meer verschillen tussen wat Rutte dinsdagavond afkondigde en wat het OMT graag zou zien. Hieronder volgt een opsomming. Ook wordt aangegeven waarover de leden van het OMT het niet eens konden worden en tenslotte wat ze denken over het nut van mondkapjes.

  1. Besteed aandacht aan mensen die uit oogpunt van coronapreventie thuis zouden moeten blijven maar dat niet kunnen, bijvoorbeeld omdat zij kinderen naar school moeten brengen, boodschappen moeten doen, naar de apotheek moeten.
  2. Financiële belemmeringen moeten niet in de weg staan bij het besluit om bij milde klachten al dan niet naar het werk te gaan.
  3. Houd er rekening mee dat thuisblijven bij milde klachten het aantal contacten juist vergroot zoals in drukke studentenhuizen, asielzoekerscentra, woongroepen en instellingen voor langdurige zorg.
  4. Overweeg het tijdelijk sluiten van outletcentra.
  5. Beperk praktijkonderwijs tot individuele stages. Geen groepsstages meer.
  6. Leg teenagers goed uit waarom ze op school wel en elders niet mogen samen komen. (Noot van de auteur: inderdaad, leg dat maar eens uit).
  7. Onderzoek of goed gedrag beloond kan worden. Voorbeeld: gebruikers van de Corona app krijgen voorrang bij sneltesten, zodat het ongemak van quarantaines kan worden geminimaliseerd.
  8. Geef subsidie voor activiteiten vanuit de bevolking met de bedoeling om een tot een betere naleving van de regels te komen.

Hierover konden de leden van het OMT het niet eens worden:

  1. Het OMT is erover verdeeld of een fysieke onderwijsstop op HBO en universiteiten noodzakelijk is. Studenten zouden alleen bij absolute noodzaak naar de instelling moeten komen.
  2. Het OMT is verdeeld over de sluiting van sportscholen. Sluit ook op sportscholen de kantines, de kleedkamers en de douchegelegenheden
  3. Het OMT is verdeeld over het open laten van musea en dierentuinen

Mondkapjes

Het voltallige OMT is het eens geworden over de volgende tekst met betrekking tot mondkapjes.

Ze dekken immers een klein restrisico af. Niet-medische mondneuskapjes hebben mogelijk enig positief effect om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, m.n. door presymptomatische verspreiding van virus vanuit de drager van het kapje tegen te gaan, er van uitgaande dat personen met klachten zich isoleren en afstand houden. Onderzoeken naar het effect van mondneuskapjes bij tegengaan van de verspreiding van andere luchtwegvirussen zoals influenza, tonen een beperkt effect (<5-10% afname van aantal besmettingen per week), maar zijn veelal uitgevoerd met medische mondneuskapjes en zonder basisregels zoals 1,5 m afstand aanhouden en frequent handenwassen in acht te nemen. Dat suggereert dat dergelijke onderzoeken het potentieel beschermend effect op tegengaan van verspreiding van het SARS-CoV-2-virus overschatten. De kwaliteit van niet medische mondneusmaskers is momenteel niet geborgd, zodat op dit moment nog geen aanbevelingen over het beste soort masker kunnen worden gegeven.

Hierna wordt vastgesteld dat landen waar mondkapjes verplicht zijn, de infectiedruk ook sterk toeneemt. Opnieuw valt de term “schijnveiligheid” waarbij de OMT-leden denken aan minder aandacht voor afstand houden en ondanks lichte klachten toch met mondkapje op naar het werk gaan.

Mondkapjes zijn niet geschikt voor langdurig gebruik zoals in contactberoepen. Daar is een faceshield beter.

Het OMT meent dat de discussie over mondkapjes buiten proporties is geraakt en adviseert de regering daarom een duidelijk standpunt in te nemen. Zonder iets over de aard van dat standpunt te adviseren.

Gaat dat besluit in de richting van een brede toepassing, dan is voorlichting over een juist gebruik essentieel.


Laatste publicatie van Han van der Horst

  • Zwarte Jaren

    Nederland in de Tweede Wereldoorlog

    2020


Geef een reactie

Laatste reacties (147)