2.184
32

Docent Toegepaste Psychologie

Henk Verhoeven is werkzaam als docent Toegepaste Psychologie aan de Fontys Hogescholen. In 2013 publiceerde hij “Oerganisatie. De evolutie van samenwerking, van mierenhoop tot multinational” (Maven Publishing), waarin hij verschijnselen als samenwerking, moraal, economie en technologie vanuit een evolutionair perspectief benadert.

Stop de monoculturen

Wat we van de stroomstoring in Noord Holland zouden moeten leren

Op vrijdag 27 maart jl. lagen grote delen van de provincie Noord-Holland plat. Een stroomstoring schakelde plotsklaps belangrijke onderdelen van het openbare leven uit. Ons elektriciteitssysteem is inmiddels zo’n strak onderling verweven structuur geworden, dat een lokaal probleem al snel geen lokaal probleem meer is. We moeten ons realiseren dat dit geen geïsoleerde uitzondering is maar een symptoom van een veel ernstiger structureel probleem. Een probleem dat de fundamenten van onze manier van leven aantast.

Monoculturen zijn overal

In Juli 2012 zat niet één Nederlandse provincie maar ruim 10% van de wereldbevolking ineens zonder stoom. In Noord India is een gigantisch gebied aangewezen op één stroomnet en toen dat uitviel zaten meer dan 600 miljoen mensen in het donker.

Dan Kaminsky ontdekte in 2005 een fout in de software van het wereldwijde internet. Met een simpele handeling liet hij het DNS (Domain Name System) geloven dat alle domeinnamen van hem waren. Door zijn ontdekking is dit gat gelukkig gedicht. Maar het had ook heel anders kunnen aflopen, en dat had meer dan 10% van de wereldbevolking daar last van gehad.

Het dieet van de westerse mens is voor tweederde opgebouwd uit slechts drie gewassen; maïs, soja en tarwe. Niet alleen uw sojaburger bestaat uit soja en tarwe is niet alleen in brood verwerkt; in bijna alle levensmiddelen vinden we de Grote Drie wel in de één of andere vorm terug. En zelfs wanneer u vlees, kip of vis eet, nuttigt u indirect weer een mengeling van deze drie gewassen.

De gemiddelde koe in Nederland geeft 7.500 liter melk per jaar. Dat is een verdubbeling in slechts enkele decennia. De topstier Sunny Boy heeft wereldwijd 1,5 miljoen dochters rondlopen. Het grootste deel van de melk die in de westerse wereld geproduceerd wordt is afkomstig van dochters van slechts een handjevol van dergelijke superstieren. De genetische basis van onze veestapel vertoont een vervaarlijke versmalling.

In het begin van de bankencrisis in Amerika was er nog de hoop dat giftige subprime hypotheken de reële economie ongemoeid zouden laten, dat Wall Street los zou staan van Main Street. Al snel bleek deze hoop ongegrond. Net zo naïef was het geloof dat de crisis niet zou overslaan naar Europa. Precies zoals elektriciteitssystemen zijn financiële systemen op een onontwarbare manier in elkaar verknoopt geraakt.

In Amerika gebruik één op de tien volwassenen antidepressiva zoals prozac. Ook onder kinderen zien we een enorme toename in het gebruik van psychofarmaca. Ritalin voert de ranglijsten aan. In Nederland is het gebruik ervan in tien jaar verviervoudigd. Verdriet, spanning en andere emoties die gewoon bij het leven horen, worden chemisch genivelleerd. Emotioneel worden we eenheidsworsten. Abraham Lincoln, Stephen Fry, Albert Einstein, August Rodin en Bill Clinton leden (..) allemaal onder een aandoening die tegenwoordig met medicijnen weggedrukt wordt. Wat zou dat voor hun functioneren betekend hebben?

Zeepbellen

Wat hebben al deze voorbeelden met elkaar gemeen? Het antwoord is: ’t zijn allemaal monoculturen. Een blik in de geschiedenis van de biologische evolutie leert dat monoculturen gedurende korte tijd zeer succesvol kunnen zijn. Het typische patroon is dat ze kortstondig hevig pieken maar dan als een zeepbel uit elkaar spatten. Een voorbeeld zijn soorten die in de valkuil van Gigantisme zijn gestapt. Dit betekent dat individuen van zo’n diersoort zeer groot worden (denk aan dinosauriërs en andere reuzen). Zij leven lang, hebben weinig of geen natuurlijke vijanden en de allergrootste exemplaren monopoliseren de voortplanting (precies de kracht die deze ‘race naar reusachtigheid’ voortdrijft).

Het verhaal heeft echter ook een wrange keerzijde. De voortplantingssnelheid van deze kolossen neemt door de lange tijd die het duurt om volwassen te worden drastisch af en ook het aantal nakomelingen is veel geringer dan bij soorten met kleinere individuen. Net als bij onze melkkoeien zakt de genetische variatie langzaam als een plumpudding in elkaar, waardoor er onvoldoende potentiële antwoorden klaar liggen wanneer zich drastische veranderingen in de omgeving voordoen. Gevolg is dat ze bij de eerste ingrijpende wijzigingen in hun milieu, het loodje leggen. Biologen beschouwen gigantisme als een doodlopende weg richting extinctie en zij kunnen hele waslijsten opstellen van soorten die zo aan hun einde kwamen.

Biologische evolutie en culturele, economische en technologische evolutie zijn tweelingbroertjes van elkaar. Ik weet ‘t, het is geen vrolijk stemmend bericht, maar aan het droevige lijstje; opwarming van de aarde, de energie- water- en voedselcrisis, de conflicten in het Midden Oosten en nog een handjevol andere hoofdpijndossiers, mogen we nog een uitdaging  toevoegen; het tegenhouden van de steeds verder oprukkende, levensgevaarlijke monoculturen. 

Henk Verhoeven schreef ‘Oerganisatie – De evolutie van samenwerking, van mierenhoop tot multinational’


Laatste publicatie van Henk Verhoeven

  • Oerganisatie

    De evolutie van samenwerking, van mierenhoop tot multinational

    2013


Geef een reactie

Laatste reacties (32)