600
4

Boekvertaler, freelance redacteur

Maarten van der Werf (1970) is boekvertaler, freelance redacteur en nog een paar dingen. En hij publiceert af en toe wat. Hij schreef onder meer in De Volkskrant, NRC Next en Contrast.

Versplintering? Een zegen voor de democratie

Door de versplintering van politieke partijen kan iedere kiezer een partij vinden waar hij zich echt thuis voelt

Bij ieder stembusuitslag of crisis, zo ook de laatste, wordt steen en been geklaagd over de versplintering van het politieke landschap en de vermeende onbestuurbaarheid van het land.

Bijvoorbeeld op 29 april door Philippe Wildemast op de Volkskrant-website. Toegegeven, versplintering maakt besturen lastiger. Maar voor de democratie is versplintering – of liever: ‘diversificatie’ –  alleen maar goed. 
Al sinds ik me kan heugen bestaat de Nederlandse politiek uit drie grote partijen. Het CDA, de VVD en de PvdA. In die tijd hadden ze alle drie een zeer van elkaar verschillend, helder profiel. De laatste jaren is dat anders. Het CDA is in toenemende mate een grijze, inerte machtsklont zonder duidelijke signatuur. De PvdA zoekt al jaren tussen links en bestuurlijk pragmatisme, met de groei van de SP tot gevolg, en uit de opkomst van Fortuyn en de afscheiding van Wilders blijkt dat in rechts Nederland de VVD onvoldoende smoel had.
De ontwikkeling van de politiek tot een strijd tussen enkele blokken had nog meer gevolgen. De keuze werd gereduceerd tot ‘links’ of ‘rechts’, want door dichtgekitte regeerakkoorden en afgedwongen fractiediscipline betekende iedere verkiezingsuitslag vier jaar (of een deel daarvan) ofwel links, ofwel rechts beleid, waarbij de oppositie bitter weinig in de melk te brokkelen had, laat staan de kleinere partijen. Het gevolg was dat het merendeel van de stemmen bij de grote middenpartijen terechtkwam, want een stem op een kleine partij was ‘zonde’ en een stem op een grote gaf in ieder gaval kans op de macht. De middenpartijen bepaalden zodoende altijd de agenda. 
Dat laatste had en heeft heeft niet alleen grote gevolgen voor de samenstelling van de Kamer, maar ook voor de nadruk op bepaalde beleidsonderdelen. Ondanks alle goede bedoelingen in die richting sneeuwt een onderwerp als milieu bij bijvoorbeeld de PvdA gewoon onder; had GroenLinks niet meegedaan aan het huidige akkoord, was het onderwerp milieu zonder twijfel teloorgegaan in sociaaleconomisch geweld. 
Het bestaan van enkele grote partijen in het midden is voor een deel ook de reden voor de groeiende desinteresse en het ‘zweven’ van de kiezer: in de wens zo veel mogelijk kiezers onderdak te bieden wordt de boodschap vaag en weinig vastomlijnd, waardoor deze  grote partijen de individuele kiezer geen politiek ‘huis’ bieden. Het gevolg is een stembusnomade, die bij gebrek aan thuishaven van partij blijft wisselen. 
Een Kamer met een grote variatie aan minder grote partijen biedt voor verschillende van deze problemen een oplossing. Ten eerste biedt het aan meer kiezers dit politieke thuis: een linkse socialist die zich in de PvdA niet kan vinden kan bij de SP terecht, waardoor de PvdA door het verlies van die linkerflank weer voor anderen prettiger toeven wordt; de goed opgeleide links-liberaal vindt zijn plek misschien bij D66. 
Daarnaast kan een partij onderwerpen agenderen en daaraan vasthouden die voor andere partijen minder prioriteit hebben. Behalve het bovengenoemde voorbeeld van GroenLinks er het voorbeeld van de Partij voor de Dieren: een kleine partij, maar sinds die de Kamer zit is dierenwelzijn een regelmatig terugkerend een onderwerp. 
Maar het biedt ook bij het formeren van een kabinet nieuwe kansen: bij een kabinet van drie partijen gaat het vaak om twee grote die de dienst uitmaken, terwijl de derde vermorzeld wordt in Balkenende II was dat D66. Maar bij een kabinet van een groter aantal kleinere spelers zijn de kampen minder duidelijk verdeeld en zijn verschillende kongsi’s mogelijk op verschillende onderwerpen, waarbij één enkele partij de onderhandelingen minder gemakkelijk domineren.  
Een andere mogelijkheid is een minderheidskabinet. Het laatste was op zijn zachtst gezegd geen succes, maar dat kan deels geweten worden aan het feit dat hier geen sprake was van een werkelijk minderheidskabinet, maar dat de PVV in feite de rol had van regeringspartij zonder portefeuille. De ‘Kunduzcoalitie’ zit er in feite veel dichter bij: de regering heeft nu werkelijk een minderheid en moet de boer op om meerderheden te vinden. In dit geval een compromis bereikt, waarbij het kabinet flink wat heeft moeten uitruilen om het rond te krijgen.
Dit laatste moet ook zonder begrotingscrisis mogelijk zijn – zo lang het kabinet zich maar profileert als een werkelijk minderheidskabinet met een open houding naar de oppositie en uitstraalt dat die oppositie ook wat wordt gegund. Een eventueel regeerakkoord moet noodzakerlijkerwijs ruimer van opzet zijn, aangezien men verschillende meerderheden moet zoeken voor bepaalde voorstellen. Daarnaast zal het voor de oppositie gemakkelijker worden om zelf een wetsvoorstel erdoor te krijgen omdat de meerderheid van de kamer niet gebonden is aan een regeerakkoord. 
Regeerakkoorden worden door dit alles minder wetten van Meden en Perzen, maar veeleer richtinggevende documenten in een doorlopend proces. Voorts zullen zowel kabinet als oppositie zich, omdat onderhandelen voor alle partijen noodzakelijk is om een voorstel erdoor te krijgen, minder ingraven dan in de huidige, door vaste meerderheden en ijzeren fractiediscipline vastgeroeste dichotomie. Dat alles maakt de participatie van de volksvertegenwoordiging groter en daarmee indirect de zeggenschap van de burger. En zo wordt het parlementair debat misschien ook iets meer dan geweeklaag bij een potdicht coalitieakkoord.
De versplintering van het politieke landschap – ik zou het ‘diversificatie’ willen noemen  – biedt dus vooral voordelen voor de democratie: gemakkelijker zal het er niet op worden, maar de kiezer kan een politiek ‘huis’ van zijn gading vinden en het is goed voor het debat. Maar bovenal krijgen potentieel álle partijen, en daarmee álle kiezers, iets te zeggen over de toekomst van het land, in plaats van dat alleen een handvol grote middenpartijen de dienst uitmaken.  

Volg Maarten van der Werf op Twitter

Geef een reactie

Laatste reacties (4)