4.808
63

Onderzoeker fac. Rechtsgeleerdheid EUR

Wouter de Been is sinds 2008 postdoctoraal onderzoeker aan de Faculteit der rechtsgeleerdheid van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Sinds 2009 werkt hij hier aan een onderzoeksproject over conflicten in de multireligieuze samenleving. In dit project wordt geprobeerd tot een meer dynamische en open interpretatie te komen van klassieke idealen als neutraliteit, scheiding van de kerk en staat, godsdienstvrijheid, gelijkheid en vrijheid van meningsuiting.

Vluchtelingen en het fact-free realisme

Vijf argumenten tegen migratie ontkracht 

Niet alleen Henk en Ingrid in Nederland maar ook Henry, Heinz, en Enrique en hun Ingrids elders in Europa kregen de laatste jaren acuut maagzuur bij de gedachte aan wat populistische politici graag omschrijven als ‘ongecontroleerde massamigratie’.

Iedere Europese politicus heeft in de laatste twee decennia geleerd dat een wezenlijk onderdeel van een succesvolle electorale strategie een streng en robuust migratiebeleid is. Die beleidsconsensus van onverbiddelijke strengheid lijkt nu te verschuiven. Treurige taferelen met vluchtelingenschepen in de Middellandse Zee, het moedig besluit van Angela Merkel om de vluchtelingen voortaan in grotere aantallen toe te laten in Duitsland en het nu al iconisch beeld van het verdronken jongetje op het strand in Turkije, hebben de publieke opinie in beweging gebracht. Deze snelle verandering lijkt echter ook mogelijk omdat de rechtvaardiging van het strenge vreemdelingenbeleid moreel, politiek en economisch altijd al tamelijk zwak was.
Voor een strikt toelatingsbeleid is de laatste 20 jaar een breed arsenaal aan redelijk klinkende argumenten ontwikkeld. Iedereen kent de rechtvaardigingen: de vluchtelingen die zich aan de grenzen van Europa aandienen zijn eigenlijk geen vluchtelingen maar migranten – om niet te zeggen gelukzoekers – die om economische redenen hun land verlaten. Deze migranten dragen niets bij aan onze welvaart en kosten alleen maar geld. Of deze bevoorrechte, hoogopgeleide migranten veroordelen hun land van herkomst tot eindeloze economische stagnatie met hun vertrek naar het Westen. Als we meer migranten toestaan, dan gaan we als Europese bevolking misschien wel door het lint en zijn de migranten nog verder van huis. Dus we kunnen maar beter de grenzen dichthouden. Migratie opent onvermijdelijk onze grenzen voor moslimterroristen uit conflictgebieden en we moeten aan onze veiligheid denken. De ellende in Noord-Afrika en het Midden Oosten is niet onze schuld dus we hebben ook geen plicht om mensen toe te laten. Vluchtelingen kunnen veel beter in de regio worden opgevangen. Dat is niet alleen beter voor hun latere terugkeer maar ook veel goedkoper.
De meeste van deze argumenten zijn doorzichtige voorwendselen voor mensen die het liefst hadden dat vluchtelingen die aanklopten simpelweg zouden verdwijnen maar die zich tegelijkertijd niet ongemakkelijk willen voelen over hun gebrek aan solidariteit en medemenselijkheid. Dat is de primaire behoefte waarin deze argumenten voorzien; we zijn geen ongevoelige horken die arme sloebers in de kou laten staan maar realisten die moeilijke oplossingen kiezen die op de langere termijn beter zijn. Dat levert een soort fact-free realisme op. Laten we de eerdergenoemde punten nog eens langslopen.
Vluchtelingen zijn eigenlijk economische migranten en gelukzoekers:
Dat de mensen in de bootjes op de Middellandse Zee vooral economische migranten zijn die rijk willen worden in Europa in plaats van ontheemde burgers die de ellende en burgeroorlogen in Irak, Libië en Syrië willen ontvluchten, is zo langzamerhand niet meer staande te houden. De herkomst en hoeveelheid aanmeldingen in Europa loopt sinds tijden al tamelijk parallel aan de opkomst en neergang van conflicthaarden in onze periferie. Is er vrede, dan drogen de stromen op. Zijn er conflicten, dan zwellen de stromen aan. Vluchtelingen stug ‘migranten’ blijven noemen is een vorm van Orwelliaanse Newspeak. Al Jazeera heeft bijvoorbeeld het besluit genomen om voortaan de dingen bij de naam te noemen en de verhullende term ‘migrant’ niet meer te gebruiken. VVD politici spreken nog wel graag over ‘bootmigranten’.

We schieten op de lange termijn economisch niets op met deze migranten:
Deze these wordt in Nederland vaak naar voren gebracht onlangs nog door – de koning van het fact-free realisme – Martin Sommer in de Volkskrant. De migranten hebben ons alleen maar armer gemaakt. Dat is een opmerkelijke these. Landen waar veel migranten naar toe trekken zoals de Verenigde Staten, Australië of Canada zijn meestal geen toonbeeld van economische stagnatie. Ze zijn juist economisch zeer dynamisch en succesvol en de rol van migranten in dit succes wordt breed erkend. Er is ook een tamelijk breed consensus dat het vergrijzende Europa gebaat zou zijn bij meer immigratie zodat het niet vervalt in de eindeloze stagnatie die bijvoorbeeld het vergrijzende Japan ten deel valt. Ook herkomstlanden van de migranten hebben voordeel van een losser toelatingsbeleid. Als de burgeroorlog in Syrië straks voorbij is, zal het land gebaat zijn bij een economisch succesvolle diaspora. Die het land weer op de been kan brengen.

Als we meer vluchtelingen toelaten dan gaan onze bevolkingen door het lint:
Dit is een soort burgermeester-in-oorlogstijd argument voor het migratieprobleem dat het goed doet bij bange politici. We moeten streng zijn met de toelating om ervoor te zorgen dat vluchtelingen ook op de langere termijn toegang kunnen blijven krijgen in Nederland. Doen we dat niet dan kunnen we niet instaan voor de reactie van de bevolking. Dit gaat voorbij aan het feit dat de aantallen in Europa in werkelijkheid relatief klein zijn. Duitsland is een van de meest gastvrije landen in Europa met 6 asielzoekers per 1000 inwoners. Het veel armere Turkije neemt 21 asielzoekers per 1000 inwoners voor zijn rekening. Dat valt weer in het niet bij het chronisch instabiele Libanon met 232 asielzoekers per 1000 inwoners. Als iemand ergens onder druk staat dan zijn dat de bevolkingen van de landen in de regio, niet die van Europa. Als ergens de vlam in de pan kan slaan dan is dat eerder in de buurlanden van Syrië, Libië en Irak dan in Nederland of België. Misschien is het daarom meer op zijn plaats om de last in de buurlanden enigszins te verlichten. Dat kan bijvoorbeeld door ook eens leiderschap te tonen zoals Merkel onlangs heeft gedaan. En het kiezerssentiment te veranderen in plaats van gedwee achter de publieke opinie aan te lopen.

De ellende in Noord-Afrika en het Midden Oosten is niet ons probleem en niet onze verantwoordelijkheid:
De eerste verantwoordelijkheid voor vrede en welvaart in Noord-Afrika en het Midden Oosten ligt uiteraard bij de regeringen ― voor zover die er zijn ― en de burgers in de regio. Maar dat betekent niet dat we onze handen kunnen wassen in onschuld als we naar de chaos kijken waarin de regio is vervallen. We zijn direct betrokken geweest bij de crises in Libië en Irak. De hele operatie in Irak was aanvankelijk ook bedacht als een shock die de hele regio politiek en sociaal in beweging moest brengen. Dat is niet helemaal zo uitgepakt als van tevoren was bedacht. Dat schept een zekere verantwoordelijkheid.

Er gaan terroristen schuil in de stroom vluchtelingen die naar Europa wil:
IS lijkt vooralsnog niet erg geïnteresseerd in West-Europa. IS zag het juist als een fout van voorgangers (zoals Al Qaida) om de aandacht naar het Westen te verleggen. De organisatie lijkt te beschikken over aanzienlijke middelen en is ook tamelijk goed georganiseerd. Als een moslimterrorist al naar Europa zou willen dan ligt het niet voor de hand dat hij met honderden mensen in een lekke boot stapt om zijn leven in handen te leggen van louche mensensmokkelaars. Waarschijnlijk neemt hij dan gewoon het vliegtuig.

De publieke opinie is naar aanleiding van de recente gebeurtenissen aan het verschuiven. Niet alleen in Nederland maar ook in andere Europese landen. Het is te hopen dat de waanideeën die het debat over vreemdelingen de afgelopen jaren hebben overheerst wat van hun zeggingskracht zullen verliezen. Dan kan er eindelijk een zinnig beleid worden geformuleerd dat recht doet aan de mensenrechtelijke idealen die ten grondslag liggen aan de Europese Unie.

Geef een reactie

Laatste reacties (63)