4.913
21

Sociaal Raadsman

Peter Nieuwhof (1949) studeerde rechten in Utrecht en Groningen. Was in de 70-er en 80-er jaren beleidsmedewerker Studiefinanciering, ontwierp onder meer het sf-plan Van Kemenade. Publiceerde over individualisering van inkomens. Was actief in de Groninger PvdA op het gebied van openbaar vervoer en ruimtelijke ordening. Werkte ook in het bedrijfsleven, onder meer als docent, en als zelfstandige. Per 2015 gepensioneerd als sociaal raadsman, thans werkzaam als adviseur. Onafhankelijk denker, altijd op zoek naar werkbare bottom-up oplossingen.

Waarom inkomensafhankelijke kinderbijslag geen goed idee is

Eerst de visie, dan het geld

Na de SP en GroenLinks dreigt nu ook Diederik Samsom (PvdA) zijn heil te zoeken in inkomensafhankelijke kinderbijslag. De reden was, zo vertelde hij de NOS-verslaggever, dat hij geld zocht voor de kinderopvangtoeslag. Geen woord over een visie erachter. Terwijl juist de makke van de huidige politiek is dat deze meegaat met de versplinterende, populistische waan van de dag in plaats van zelf richting te geven en samen te smeden.

Sense, no stance
Er is, in de termen van GroenLinks-kamerlid Klaver in het programma Buitenhof, behoefte aan waarde gedreven in plaats van standpunt gedreven politiek. Aan betrekken in plaats van uitsluiten. Dat betekent overtuigen met een visie in plaats van het platte nietes – welles, waarin met name de VVD excelleert. Juist de PvdA, met haar rijke traditie, zou zich moeten realiseren dat wie de samenhang uit regels trekt, bijdraagt aan een onveilige ‘jungle’ waarin de sterkste steeds makkelijker wint. Waardoor kiezers zich gedwongen zien om hun toevlucht te nemen tot de (schijn)zekerheid van het populisme. Het gaat dus allereerst om het bieden van basiszekerheden, om betrouw-baarheid en duurzaamheid. Dat is de eerste zorg van de overheid: een zekere basis (gelijkheid) bieden, waarop duizend bloe-men kunnen bloeien (verschil) — het is de juiste mix van beide die zorgt voor maximale talentontwikkeling. Hoe sneller de wereld verandert, hoe sterker daarom de politiek moet staan voor een duurzame basis. Bij de kinderbijslag hebben we die al. Alleen is nergens een goede motivering te vinden, laat staan dat deze duidelijk wordt gecommuniceerd. Daarom deze proeve.

Basisinkomen voor jong en voor oud
Iedereen betaalt zijn eigen kinderbijslag en zijn eigen AOW naar eigen draagkracht —alleen betaal je op een ander moment dan je krijgt, namelijk wanneer je verdient. We hebben dus een basisinkomen voor kinderen en voor ouderen. Het mooie ervan is dat we allemaal voor een deel van ons inkomen letterlijk gelijk worden: je betaalt in procenten (naar draagkracht) en krijgt er een vast bedrag voor terug. Beter kun je niet uitdrukken dat we allemaal (ook) gelijk zijn. Daarbij komt dat deze manier van inkomensverdeling verreweg de goedkoopste is. De betaling loopt mee in de belastingheffing en de uitkering is simpel. Niet voor niets is de Sociale Verzekeringsbank hét toonbeeld van een goede en klantvriendelijke uitvoeringsorganisatie.

Zoals ieder naar draagkracht zijn eigen kinderbijslag betaalt, zo betaalt hij ook de kosten van het onderwijs dat hij krijgt. Dit is van toepassing tot en met de leerplicht. Want zo lang zijn betalers en ontvangers dezelfden. Voorbij de leerplicht is het net andersom: betalers en ontvangers zijn niet langer gelijk, dus moeten de betalers niet méér bijdragen dan nodig is voor een goed toegankelijk onderwijs voor de ontvangers.

Al met al is met het bovenstaande de basis gegeven voor belangrijke delen van beleid, van kinderbijslag en inkomen tot studie-financiering en onderwijsbijdragen.

Geen tweedeling
Regels drukken uit hoe je de wereld ziet, en wilt zien: beleid maken is creëren. Met inkomensafhankelijke bijslag verdeel je de wereld in twee groepen: de (rijke) betalers en de (arme) ontvangers: wij – zij. Daarmee verander je niet alleen het spel maar ook de spelregels: meer ‘ieder voor zich’. Het is dan niet moeilijk te voor¬spellen dat ener-zijds hogere inkomens dit in hun loon gecompenseerd willen zien en anderzijds er een voortdurende druk zal zijn om het bedrag aan kinder¬bijslag te verlagen. Een deel van de mensen ondervindt er immers de lasten van en krijgt er niets voor terug, voelt zich niet betrokken. Een korting is dan onder druk van bezuinigen door de ‘verkeerde’ partijen snel besloten — vergelijk hoe de politiek zonder een kik vorig jaar een korting van 12,5% netto (!) op de minima liet passeren. Wie de samen-hang uit regels trekt, zet ze op het spel.

Kind is ook burger
Een ander nadeel van inkomens-afhankelijke kinderbijslag is dat je twee keer draagkracht toepast, niet alleen bij het innen maar ook bij het uitkeren en dat je daarbij moet uitgaan van de ouders als ontvangers terwijl een kind toch een mens op zich is en geen eigendom van de ouder (regels drukken uit hoe je de wereld ziet). Niet alleen wordt dus onnodig het kind als zelfstandig burger ontkend, ook betekent dit dat de armoedeval in het bijzonder en de inkomensafhankelijkheid in het algemeen voor veel mensen toeneemt: nog een toeslag erbij, terwijl de huidige toeslagregelingen lagere inkomens al ‘terroriseren’ met papieren waar ze niets van begrijpen.

Werken aan cohesie
Naast de kinderbijslag is er nu ook de toeslag kindgebonden budget (KGB) en de kinder¬opvang¬toeslag (KOT). Aan de logica van de kinderbijslag doet dit niets af; deze is immers niet kostendekkend. Dat er een KGB is, geeft aan dat de lagere inkomens te laag zijn voor men¬sen met kinderen. En de KOT betreft de kosten van werkende ouders, niet van het kind zelf. Het zou dan ook meer dan onverstandig zijn om daaraan een samenbindende, diepgewortelde en elegante (efficiënte) regeling als de kinder-bijslag op te offeren. Veel beter kun je met verwijzing naar kinderbijslag en AOW met des te meer recht en reden zeggen dat (in barre tijden) hogere inkomens in het algemeen meer moeten bijdragen: ze horen erbij, for better and for worse. Dat is cohesie. Er is intussen alles voor te zeggen om de premie kinder¬bij¬slag (AKW) weer herkenbaar te maken in de belasting¬heffing. Want beleid moet je communiceren.

Geef een reactie

Laatste reacties (21)