2.207
39

Wetenschapsjournalist

Wetenschappelijk auteur; consultant; hoogleraar aan de Handelshøjskolen in Kopenhagen; auteur van onder meer 'The Generous Man: How Helping Others Is the Sexiest Thing You Can Do' en 'Het bewustzijn als bedrieger (een mythe ontrafeld)'.

Weg met het begrip altruïsme

Echte egoïsten delen met anderen

Jaarlijks stelt John Brockman, oprichter van het vermaarde discussieplatform Edge.org, één vraag aan een selectie van de meest interessante wetenschappers, auteurs en kunstenaars ter wereld. Dit keer vroeg hij: ‘Welk wetenschappelijk idee is rijp voor de prullenmand?’ De 175 antwoorden werden gebundeld in ‘Wetenschappelijk onkruid’ en op Joop lees je er de komende weken alvast een aantal van.

Het begrip ‘altruïsme’ mag van mij worden afgeschaft.
 Niet dat andere mensen helpen en goeddoen als verschijnsel op het punt staan te verdwijnen. Integendeel, de waardering van het belang van banden tussen personen is in opkomst in de moderne kijk op dierlijke en menselijke samenlevingen. Waar we van af moeten, is de basisgedachte achter het begrip ‘altruïsme’ – dat er een belangenconflict bestaat tussen jezelf helpen en andere mensen helpen.


Het woord ‘altruïsme’ werd in de jaren 1850 geïntroduceerd door de beroemde Franse socioloog Auguste Comte. Het betekent dat je iets doet voor andere mensen (het Oudfranse altrui, afgeleid van het Latijnse alter) en niet alleen voor jezelf. Daarmee vormt altruïsme een tegenstelling tot egoïsme of zelfzucht. Het begrip is geworteld in de gedachte dat mensen (en dieren) worden gedreven door eigenbelang en egoïsme, zodat je een begrip nodig hebt om uit te leggen hoe het komt dat ze zich soms onzelfzuchtig gedragen en aardig voor anderen zijn.

Maar de realiteit is anders: mensen voelen zich sterk met hun medemensen verbonden, terwijl de meeste daden wederkerig zijn en het belang van beide partijen dienen (of, in het geval van haat, tegen het belang van beide partijen indruisen). De basissituatie is niet egoïsme of altruïsme, maar een toestand van onderlinge verbondenheid. Het is een illusie dat je gelukkig kunt zijn terwijl niemand anders gelukkig is; of dat jouw ongeluk andere mensen niet raakt.


De gedragswetenschap en de neurobiologie hebben aangetoond hoe nauw mensen met elkaar verbonden zijn. Verschijnselen als mimicry, emotionele besmetting, inlevingsvermogen, medeleven, mededogen en prosociaal gedrag zijn bij zowel mensen als dieren onmiskenbaar. We worden op meer manieren beïnvloed door het welbevinden van anderen dan we doorgaans beseffen. Daarom is er een eenvoudige regel: iedereen voelt zich beter wanneer het goed met jou gaat, en jij voelt je beter wanneer het goed met iedereen gaat.

Deze gecorreleerde toestand is de realiteit. ‘Egoïsme’ en zijn antoniem ‘altruïsme’ zijn afgeleide begrippen – schimmen of zelfs illusies. Dat geldt ook op het directe psychologische niveau: als het helpen van andere mensen je bij wijze van beloning een ‘warme gloed’ bezorgt, zoals dat in de experimentele economie wordt genoemd, is het dan niet in jouw belang om anderen te helpen? Help je daarmee jezelf niet? Aardig zijn voor andere mensen betekent aardig zijn voor jezelf.

Omgekeerd, als jij je beter voelt en meer geld verdient wanneer je vrijgevig bent en bijdraagt aan het welbevinden en welvaren van andere mensen – zoals in verzorgingsstaten, waaronder mijn vaderland Denemarken, die rijk zijn geworden middels het delen en de gelijkheid – dan is iedereen die alles voor zichzelf wil houden, zonder iets cadeau te doen, zonder belasting te betalen en zonder gul te zijn, gewoon een egoïst van likmevestje. Echte egoïsten delen met anderen.

Het is niet altruïstisch om een altruïst te zijn – alleen maar verstandig. Het is in je eigen belang om anderen te helpen. We hebben
 geen begrip nodig om dat gedrag te verklaren. Daarom kan het woord
 van Auguste Comte naar de prullenbak. En dan kunnen we elkaar allemaal gewoon helpen, zonder ons af te vragen waarom we dat doen.

Zie ook: Altruïsme helpt van Roos Vonk voor een reactie op dit opinieartikel 

 Dit stuk is afkomstig uit de bundel Wetenschappelijk onkruid.

Geef een reactie

Laatste reacties (39)