1.649
16

Historicus

Dennis van Lammeren werkte jaren als boekhouder in de bedrijfswereld, is wetenschappelijk omnivoor en studeerde in 2014 af bij de Universiteit van Amsterdam in de Research Master Geschiedenis.

Werknemers willen niet genomen worden

Betekent het feit dat iemand een bedrijf heeft opgestart, dat de werknemers de rest van hun leven voor die persoon of andere bazen moeten werken in loondienst? 

Uit studies blijkt dat veel mensen een hekel hebben aan hun werk. Verbazingwekkend? De blijdschap over afname van de werkloosheid zou wel eens zelfbedrog kunnen zijn, stelt Rutger Bregman in De Correspondent op 11 februari. Bregman suggereert dat mensen liever iets zouden willen doen waarbij ze het gevoel hebben wat aan de maatschappij bij te dragen. Dennis van Lammeren ziet het belang van dergelijke sociale factoren, maar wijst op de onderliggende oorzaak van de ontevredenheid van de werknemer, namelijk: de politieke organisatie van werk in het algemeen.

Als het om politieke organisatie gaat, kunnen we tegenwoordig nog maar moeilijk buiten de aangeleerde kaders kijken. We worden nog steeds grootgebracht in het cynische dilemma van de Koude Oorlog. Echter, wanneer men kijkt naar het communisme en het kapitalisme in de historische praktijk, valt er een opvallende parallel waar te nemen in de organisatie van werk.

Democratie in letterlijke zin ver te zoeken
In het Sovjetsysteem werkte de werknemer voornamelijk in dienst van de staat en diens management, in het kapitalistische systeem werkt de werknemer voornamelijk in dienst van een of meerdere personen en diens management. In beide systemen neemt de werknemer derhalve een ondergeschikte positie in. Hoewel hedendaagse politici maar al te graag beweren dat we in een democratie leven, is het concept in de letterlijk zin (regeren door het volk) grotendeels afwezig binnen onze samenleving. Dit is, ironisch genoeg, vooral te bemerken in de omgeving waar we de meeste tijd van ons leven doorbrengen; de werkvloer. Onze organisatie van werk berust nog immer op de hardnekkige morele aanname dat mensen niet capabel genoeg zijn om zelf hun werk te beheersen. De meeste mensen werken hierdoor in loondienst in een hiërarchisch systeem en missen derhalve de controle over hun eigen werk en hun sociaal-economische positie. Dit heeft zo zijn effecten op het verkrijgen van voldoening uit het werk. Er zijn echter andere vormen van organisatie die de zowel de controle als vrijheid van werkenden kunnen versterken.

Met de baas op een onbewoond eiland
In Nederland gelooft men graag in ondernemerschap, maar de politieke organisatie van werk die hieruit voortvloeit, wordt amper kritisch besproken. De econoom Michael Albert heeft een aantal jaren geleden een uitdagend gedachte-experiment voorgelegd dat licht werpt op de moraliteit van onze huidige arbeidsorganisatie. Stel je voor dat we met een groep mensen op een onbewoond eiland stranden. Op een dag vindt een van de mensen een manier uit waarop we permanent in ons voedsel kunnen voorzien. Gaan we dan hem als leider behandelen en hem de rest van ons leven op het eiland een groot deel van ons voedsel geven? Of stellen we gewoon iets ter ere van hem in, zoals een feestdag of iets dergelijks, en gaan we gewoon verder met het verdelen van het voedsel over de groep? Laten we dit voorbeeld dan nu in onze samenleving plaatsen. Betekent het feit dat iemand een bedrijf heeft opgestart, dat de werknemers de rest van hun leven voor die persoon of voor andere bazen moeten werken in loondienst?

Je zou op zijn minst kunnen voorstellen dat werknemers na een aantal jaar het bedrijf in collectief bezit zouden mogen krijgen. Maar het lijkt er op dat zelfs besprekingen over dit onderwerp uit den boze zijn, ondanks dat de geschiedenis van de mensheid bijzonder veel voorbeelden in de praktijk uitwijst. Bijvoorbeeld in jager-verzamelaarsamenlevingen waar mensen duizenden jaren lang daadwerkelijk participeerden in de besluitvorming. Collectief zelfbestuur en -beheer gingen prima samen met individuele autonomie.

Zelf doen
Maar dat werkt toch niet in een grotere en complexere samenleving, vraagt u zich misschien af. Integendeel, de Baskische Mondragon Corporation heeft duizenden werknemers in honderden bedrijven werken op basis van ‘worker’s self-management’. Onlangs heeft het programma Tegenlicht laten zien dat er ook in de Lage Landen al een klein aantal organisaties werken op basis van collectief zelfbestuur.

Dit collectief zelfbestuur kan mensen een synthese tussen vrijheid en solidariteit bieden, en daardoor meer voldoening. En het kan een route vormen naar collectief zelfbeheer. Maar men moet wel op de hoogte gebracht worden van dergelijke alternatieven.

Geef een reactie

Laatste reacties (16)