Laatste update 16:21
1.923
16

Psycholoog, auteur, columnist

Roos Vonk is hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze is daar onder meer betrokken bij de master-opleiding Gedragsverandering.

Daarnaast heeft ze jarenlange ervaring als coach en trainer op het gebied van zelfkennis, authenticiteit, en zelfontwikkeling. Ze staat bekend om haar talent om wetenschappelijke inzichten op begrijpelijke en onderhoudende wijze te presenteren aan een breed publiek.

Vonk heeft een column in Psychologie Magazine en schreef eerder de bestsellers Ego’s en andere ongemakken, Menselijke gebreken voor gevorderden en Liefde, lust en ellende.

Stoom afblazen bij de nieuwjaarsviering heeft averechts effect

'Het uiten van agressie bevordert nieuwe uitingen van agressie. Er is geen enkel empirisch bewijs voor de catharsis-gedachte'

Na de onvermijdelijke teleurstellingen en tegenslagen van het jaar, hebben we met de jaarwisseling behoefte aan mateloosheid en rumoer, zei publieksfilosofie Marli Huijer in de Volkskrant. Ze werd aangevuld door bestuurssocioloog Mark van Ostaijen: “De mens wil op gezette tijden het ventiel opendraaien en de lakens lekker opschudden.” Als psycholoog voel ik me geroepen dit recht te zetten, voordat deze wijsheden een eigen leven gaan leiden.

De restanten van een vreugdevuur, cc-foto: Roel Wijnants

Catharsis
Deze uitspraken lijken te verwijzen naar het idee dat mensen af en toe hun frustratie moeten afreageren; te ontladen, zodat ze het ‘kwijt zijn’. Het is een theorie uit de tijd van Freud en de stoommachine: dat je onaangename gevoelens kwijt kunt raken door ‘stoom af te blazen’ en het ‘eruit te gooien’; het catharsis-principe. En inderdaad is uit onderzoek gebleken dat mensen agressiever reageren wanneer ze gefrustreerd of boos zijn.

Helaas blijkt ook dat ontlading juist helemaal niet werkt, integendeel: agressie en vijandigheid nemen alleen maar toe wanneer mensen bijvoorbeeld kijken naar agressie op film of verbaal of fysiek hun agressie uiten, bijvoorbeeld door tegen een boksbal te slaan. Het uiten van agressie bevordert nieuwe uitingen van agressie. Er is geen enkel empirisch bewijs voor de catharsis-gedachte. Mensen die erin geloven hebben wel sterker de behoefte aan afreageren als ze boos zijn, maar ook bij hen is het effect averechts.

Lekker los
Zoals het denken aan agressie al een zelfversterkend effect kan hebben, geldt dat vermoedelijk ook voor het vooruitzicht op een avond waarop je ‘lekker los’ kan gaan. Er zijn veel redenen om ons te bezinnen op onze oudejaarsviering, en het is begrijpelijk dat er behoefte is om ook naar de voordelen ervan te kijken. Maar het psychologisch effect is daar in elk geval niet één van, voor zover ik kan nagaan op basis van de huidige kennis.

Een betere methode om van boosheid en vijandigheid af te komen, is afleiding zoeken; de aandacht richten op gedachten of activiteiten die niet met agressie verenigbaar zijn, bijvoorbeeld iets doen dat vrolijk, ontspannen, saamhorig of behulpzaam is. De Waddenstranden helpen opruimen zou bijvoorbeeld een goede methode zijn.

Noot: Bronnen gebruikt voor dit stuk zijn te vinden in mijn boeken Je bent wat je doet en Sociale Psychologie.


Laatste publicatie van RoosVonk

  • Je bent wat je doet

    Van zelfkennis naar gedragsverandering

    2019


Geef een reactie

Laatste reacties (16)